فرش دستباف، نماد تاریخی صادرات غیرنفتی کشور، طی سالهای اخیر به مرحلهای رسید که عملاً سهم آن از بازار جهانی به حداقل ممکن کاهش یافت. بازاری که روزگاری میلیاردها دلار ارزآوری داشت، امروز به سطحی رسیده که بسیاری از فعالان آن از «صفر شدن عملی صادرات» سخن میگویند.
اکنون پرسش جدی این است:
آیا فرش ماشینی نیز در همان مسیر قرار گرفته است؟
تجربه تلخ فرش دستباف؛ یک هشدار جدی
فرش دستباف ایران قربانی مجموعهای از عوامل شد:
تحریمهای بانکی، محدودیتهای نقلوانتقال پول، از دست رفتن بازار آمریکا، رقابت شدید کشورهای رقیب، افزایش هزینه تولید و نبود استراتژی بازاریابی جهانی. نتیجه چه بود؟
کاهش پیدرپی صادرات، خروج تجار قدیمی از بازار، و از دست رفتن برند تاریخی «Persian Carpet» در ذهن نسل جدید خریداران جهانی.
این سقوط یکشبه اتفاق نیفتاد؛
آهسته، تدریجی و در سکوت رخ داد.
همچنین بخوانید: فرش دستباف ایران؛ میراثی در آستانه فراموشی
فرش ماشینی؛ شرایط مشابه در حال شکلگیری؟
صنعت فرش ماشینی ایران هنوز نفس میکشد.
کارخانهها فعالاند، تکنولوژی بهروز شده، ماشینآلات مدرن وارد شده و کیفیت تولید قابل رقابت است. اما آیا این کافی است؟
امروز تولیدکنندگان با چالشهای مشابهی مواجهاند:
- نوسانات شدید ارزی
- دشواری انتقال پول
- افزایش هزینه حملونقل
- ریسکهای سیاسی و منطقهای
تصمیمات غیر کارشناسی و غلط اتحادیه ها و انجمن های مربوط در جهت دهی غلط تولیدکنندگان
بیاعتمادی عمده خریداران خارجی نسبت به ثبات تامین
در برخی بازارهای سنتی منطقهای، کاهش سفارشات کاملاً محسوس است. مذاکرات طولانیتر شده، تصمیمگیری خریداران به تعویق افتاده و بسیاری از قراردادها کوتاهمدت شدهاند.
این همان مرحلهای است که فرش دستباف سالها پیش وارد آن شد.
تفاوت مهم: هنوز زمان باقی است
با این حال، یک تفاوت اساسی وجود دارد.
فرش ماشینی برخلاف دستباف، صنعتیتر، منعطفتر و بازارمحورتر است. قابلیت تولید سفارشی، رقابت قیمتی، تیراژ بالا و تنوع طراحی، مزیتهایی است که هنوز میتواند صادرات را نجات دهد.
اما اگر چند عامل اصلاح نشود، خطر جدی خواهد بود:
- نبود استراتژی صادراتی منسجم
- تمرکز بیشازحد بر چند بازار محدود
- وابستگی به واسطههای منطقهای
- سرمایهگذاری ناکافی در برندینگ جهانی
صادرات صفر، ناگهانی اتفاق نمیافتد؛
ابتدا کاهش مییابد، سپس کوچک میشود، و در نهایت از ذهن بازار حذف میشود.
هشدار یا اغراق؟
شاید هنوز برای گفتن «صفر شدن صادرات فرش ماشینی» زود باشد.
اما نشانههای اولیه کاهش قدرت رقابتی، کاهش حاشیه سود و احتیاط خریداران را نمیتوان نادیده گرفت.
صنعت فرش ماشینی ایران امروز در نقطه تصمیم قرار دارد:
یا مسیر توسعه بازارهای جدید، تنوعبخشی جغرافیایی و حرفهایسازی صادرات را جدی میگیرد،
یا ممکن است چند سال بعد، همان پرسشی را درباره آن مطرح کنیم که امروز درباره فرش دستباف میپرسیم.
سؤال این نیست که بحران وجود دارد یا نه.
سؤال این است که آیا قبل از دیر شدن، برای آن برنامهای داریم؟
اشتراک رایگان سالانه مجله کهن
جهت دریافت اشتراک رایگان سالانه مجله نساجی و فرش ماشینی کهن در فرم زیر ثبت نام کنید
