تعادل میان اصالت و مدرنیته؛ گفت‌وگو با مریم بیات، طراح فرش

مریم بیات از آن دسته طراحانی است که آثارش پلی میان قرن‌ها میراث هنری ایران و زبان بصری زندگی معاصر ایجاد می‌کند. او که در خانواده‌ای ریشه‌دار در هنر فرش ایرانی رشد یافته، از کودکی با نقش‌مایه‌های اصفهان، ملایر، شیراز، تبریز و دیگر مراکز فرش ایران زندگی کرده است. امروز این پیشینه عمیق را در قالب طراحی‌هایی مینیمال، روایت‌محور و معنادار بازآفرینی می‌کند؛ آثاری که در عین سادگی، حامل داستان هستند.

در این گفت‌وگوی اختصاصی، مریم بیات از مفهوم روایت در طراحی فرش، نسبت نوستالژی با مدرنیته و نقش رسانه‌های نوین مانند اینستاگرام در معرفی دوباره فرش ایرانی به نسل‌های جدید سخن می‌گوید.

روایت، نقطه تعادل میان گذشته و امروز

بیات معتقد است تعادل میان نقش‌های کلاسیک فرش ایرانی و زبان طراحی معاصر، بیش از آنکه یک تصمیم آگاهانه باشد، یک حس درونی است. او می‌گوید سال‌ها تماشای فرش‌های کارگاه پدرش، با تنوعی از نقش‌های پیچیده بیجار و تبریز تا سادگی معنادار گبه‌ها و گلیم‌های شیراز، به او آموخته که می‌توان با عناصر کمتر، داستان‌های عمیق‌تری روایت کرد.

از نگاه او، زمانی که انسان تلاش می‌کند برای فقدان‌ها و تجربه‌های زندگی معنا بسازد، جزئیات شکل می‌گیرند و در کنار هم به تعادل می‌رسند؛ تعادلی که جوهره هنر است.

مینیمالیسم، نوستالژی و نیاز انسان معاصر به سکوت

در پاسخ به گرایش روزافزون طراحی معاصر به مینیمالیسم و انتزاع، این طراح فرش به نیاز انسان مدرن به سکوت اشاره می‌کند. به باور او، زندگی امروز با حجم بالایی از تصویر، صدا و شتاب همراه است و همین موضوع باعث می‌شود انسان در فضای خانه به دنبال آرامش و خلأ بصری باشد.

در عین حال، نوستالژی نیز نقش مهمی ایفا می‌کند؛ چرا که گذشته برای انسان حس امنیت ایجاد می‌کند. ترکیب این دو—سکوت مدرن و خاطره تاریخی—پایه شکل‌گیری طراحی‌هایی است که هم آرامش‌بخش‌اند و هم ریشه‌دار.

فرش؛ رسانه‌ای برای روایت زندگی

از نظر مریم بیات، فرش ذاتاً یک روایت است. او می‌گوید هر فرش ایرانی روح دارد و حتی ساده‌ترین بافته‌ها نیز حاصل روزها و شب‌هایی هستند که بافنده جان خود را در تار و پود آن دمیده است.

در آثار شخصی او، هر رنگ، خط یا نقش حامل داستانی مشخص است؛ داستان‌هایی برگرفته از تجربه‌های زیسته، خاطرات، اندوه‌ها و عبور از آن‌ها. همان مفهومی که به باور او، همیشه در قلب فرش ایرانی وجود داشته است: هر نخ، یک روایت.

چالش نوآوری در بازاری وفادار به سنت

بیات معتقد است چالش اصلی طراحی مدرن در فرش ایرانی، امروز کمتر از گذشته است. او اشاره می‌کند که حدود ۱۵ سال پیش، بازار هنوز آمادگی پذیرش فرش‌های مدرن را نداشت. اما امروز، جامعه در حال بازگشت دوباره به اصالت است.

با این حال، بزرگ‌ترین چالش شخصی او، زن بودن در این صنعت و یافتن هویت مستقل در بازاری بوده که مملو از آثار کپی‌شده و بی‌روح است. او تأکید می‌کند که سلیقه تحمیلی بازار باید جای خود را به انتخاب آگاهانه مشتری بدهد؛ انتخاب فرشی که بخشی از داستان زندگی صاحب خانه باشد.

اینستاگرام؛ پلی میان نسل‌ها و جهان

مریم بیات اینستاگرام را فضایی برای نمایش «جریان زندگی» می‌داند. به باور او، حضور مداوم، ارتباط روزانه و نمایش زیبایی‌های واقعی زندگی، باعث ایجاد حس اعتماد و ارتباط می‌شود.

او می‌گوید این پلتفرم نه‌تنها به او کمک کرده با نسل جوان ارتباط بگیرد، بلکه نسل‌های قدیمی‌تر را نیز با تغییرات و نگاه‌های جدید در دنیای فرش آشنا کرده است. اینستاگرام فرصتی فراهم کرده تا هنر ایرانی، در قالبی به‌روز اما اصیل، دوباره با جهان سخن بگوید.

جمع‌بندی

گفت‌وگو با مریم بیات نشان می‌دهد که آینده فرش ایرانی نه در قطع رابطه با گذشته، بلکه در بازخوانی هوشمندانه میراث و ترجمه آن به زبان امروز نهفته است. جایی که روایت، احساس و هویت، همچنان قلب تپنده طراحی باقی می‌مانند.