پنبه كشاورزان مغان، رشته نشد

واردات بي رويه، بالابودن هزينه كشت و پايين بودن قيمت خريد موجب شده پنبه توليد سال گذشته كشاورزان روي دستشان بماند

پنبه تصفيه شده توليدي پارسال شهرستان پارس آباد به عنوان يكي از قطب هاي توليد پنبه كشور، در حالي هنوز به فروش نرفته است كه چند ماه ديگر برداشت پنبه امسال شروع خواهد شد؛ مساله اي كه باعث افزايش نگراني پنبه كاران و توليدكنندگان اين محصول شده است.
پنبه از مهم ترين محصولات كشاورزي است كه افزون بر تامين مواد اوليه صنايع نساجي و روغن كشي در اشتغالزايي بخش كشاورزي، صنعت و بازرگاني نيز نقش مهمي ايفا مي كند. برهمين اساس در سال هاي پس از انقلاب، يعني حدود 25 سال پيش حمايت زيادي از اين صنعت صورت گرفت كه به رو آوردن كشاورزان و سرمايه گذاران زيادي به اين بخش منجر شد.
شهرستان پارس آباد منطقه مغان استان اردبيل يكي از اين مناطق بود كه بيشتر مزارع آن زير كشت پنبه رفت. هرچند سابقه كشت پنبه در اين منطقه به حدود 60 سال پيش برمي گردد، به طوري كه به سرزمين طلاي سفيد (آق قيزل) نيز معروف است.
زراعت پنبه تا همين چند سال پيش نيز در اين منطقه مهم ترين محصول زراعي بعد از غلات محسوب مي شد، اما در سال هاي اخير و به علل مختلف از جمله حمايت نكردن از پنبه كاران، واردات بي رويه، بالابودن هزينه تمام شده، كاهش توليد و پايين بودن قيمت خريد نسبت به محصولات رقيب، سطح زير كشت پنبه در اين منطقه سير نزولي به خود گرفته و به 2000 هكتار رسيده است.
اكنون به دليل مشكلاتي كه در زمينه روند زراعت و بازار اين محصول توليدي در كشور و منطقه به وجود آ مده است، بيش از يكهزار تن محلوج پنبه تصفيه شده به ارزش تقريبي 40 ميليارد ريال، از سال گذشته روي دست پنبه كاران، تعاوني روستايي و مالكان تعدادي از كارخانه هاي پنبه پاك كني شهرستان پارس آباد مغان مانده است. اين ميزان محلوج كه بخشي از توليدات سال گذشته محسوب مي شود، از 9 ماه پيش به علت امتناع نساجي ها از خريد اين محصول، افت شديد قيمت و بي توجهي و فقدان حمايت مسئولان استاني و محلي، در محوطه كارخانه پنبه پاك كني «آراز وش مغان» تلنبار شده است. اين مقدار محلوج كه از تصفيه حدود 3000 تن وش پنبه و با زحمات طاقت فرسا و شبانه روزي كشاورزان پنبه كار منطقه و با صرف هزينه هاي هنگفت استحصال شده، بدون آن كه نقشي در اقتصاد كشور ايفا كند، يا گرهي از گره هاي اقتصادي را بگشايد، به حال خود رها شده و در حال از بين رفتن است.

انگيزه كشت و توليد از بين رفته
مالك كارخانه پنبه پاك كني آرازوش مغان و چند واحد صنعتي در شهرستان مرزي پارس آباد مغان در اين باره به ايرنا مي گويد: در سال هاي اخير به علت بي توجهي به كشاورزان پنبه كار، نابساماني در بازار پنبه، كاهش تعرفه واردات پنبه از خارج و به تبع آن افت چشمگير نرخ وش و محلوج پنبه داخل، كشاورزان ديگر انگيزه اي براي كشت پنبه ندارند و از سطح زير كشت پنبه به مقدار قابل ملاحظه اي كاسته شده است.
يحيي ورزند مي افزايد : با وجود آن كه مقدار قابل توجهي از محلوج توليدي داخل بدون مشتري مانده است، براي تامين نياز نساجي ها، با مجوز دولت، محلوج و پنبه از برخي كشورهاي ديگر از جمله ازبكستان وارد كشور مي شود.
يكي ديگر از مالكان كارخانه پنبه پاك كني و از كشاورزان اين شهرستان نيز مي گويد: به علت رونقي كه صنعت پنبه در سال هاي گذشته داشت و افزايش سطح زير كشت و توليد وش، 12 واحد كارخانه پنبه پاك كني با ميلياردها ريال سرمايه گذاري بخش خصوصي و دولتي در اين منطقه تاسيس و راه اندازي شد كه صدها نفر در اين واحدهاي صنعتي به طور مستقيم اشتغال داشتند. فيروز صولت مي افزايد: با وضع پيش آمده و حمايت نكردن مسئولان از كارخانه داران و پنبه كاران، هم اكنون علاوه بر كاهش سطح زير كشت پنبه، تنها دو واحد از اين كارخانه ها نيمه فعال است و ده كارخانه ديگر نيز تعطيل و تبديل به انبار علوفه، مصالح ساختماني و برخي محصولات كشاورزي شده است. ضمن اين كه اين مساله باعث اخراج و بيكاري صدها نفر نيز شده است.
يكي ديگر از صاحبان كارخانه هاي پنبه پاك كني منطقه در اين باره مي گويد: اكنون به علت واردات پنبه خارجي، كارخانجات ريسندگي و بافندگي، تمايلي به خريد محلوج داخلي ندارند. عيسي وطن خواه كاهش و صفر كردن تعرفه واردات پنبه و محلوج را در فصل برداشت محصولات داخلي، عامل جدي در ايجاد چنين وضعي عنوان كرده و مي افزايد: با صفر كردن تعرفه واردات پنبه، ضربه مهلكي بر پيكر صنعت پنبه كشور وارد شده است . به گفته وي، كارخانه كرك گيري بذر پنبه پارس آباد به عنوان يكي از چهار واحد كارخانه موجود كشور كه سال 1374 با سرمايه گذاري هنگفت ارزي و ريالي به بهره برداري رسيد، به علت پايين بودن سطح زير كشت حدود 10 سال پيش تعطيل شد.

واردات بي رويه، آفت مزارع پنبه
يك كارشناس كشاورزي دراين باره مي گويد: يكي از مسائلي كه صنعت پنبه را تهديد مي كند، واردات بي رويه است، كسي مخالف واردات نيست و به ميزان نياز صنعت بايد پنبه وارد شود، ولي اين كه در فصل برداشت وش تعرفه هاي واردات را صفر مي كنند، به معني رشته كردن تلاش پنبه كاران است.
وي كه خواست نامش ذكر نشود، با ابراز نگراني از جايگزيني كشت انواع ذرت به جاي پنبه مي افزايد: به دليل مشكلات عديده در كاشت و داشت و برداشت پنبه و ناعادلانه بودن قيمت پنبه و محلوج در برابر زحمات زياد، شاهد خداحافظي كشاورزان با پنبه كاري هستيم.
وي با اظهار نگراني از روند نزولي سطح كشت پنبه در منطقه، يادآور مي شود: كشاورزان به علت مقرون به صرفه نبودن پنبه، زراعت ذرت دانه اي، بذري و علوفه اي را در سال هاي اخير جايگزين آن كرده اند كه اين مساله، بستر را براي شيوع انواع بيماري ها در مزارع غلات و كاهش شديد راندمان توليد گندم و جو و نيز از بين رفتن حاصلخيزي خاك فراهم كرده است.

تلاشمان بي نتيجه بود
مدير جهاد كشاورزي پارس آباد مغان نيز با تاييد خبر به فروش نرفتن يكهزار تن محلوج توليدي سال 90 مي گويد: جهاد كشاورزي در بحث بازرگاني و خريد و فروش محلوج پنبه هيچ مسئوليت و نقشي ندارد. حسن روحي مي افزايد: با اين حال به دليل دلگرمي زارعان پنبه كار و رفع نگراني آنان از بابت توليد سال جاري، مكاتباتي براي رفع اين مشكل كرديم كه متاسفانه تاكنون نتيجه اي نداشته است.
وي با تاكيد بر ضرورت حمايت از پنبه كاران، زراعت پنبه را مناسب ترين تناوب در كشت غلات عنوان كرده و مي گويد: پنبه داراي ريشه مستقيمي است كه به سرعت زيادي به اعماق خاك نفوذ مي كند و در ضمن اشغال يك فصل زراعي كامل و وجيني بودن آن، باعث پوكي و مرغوبيت خاك زراعي مي شود.

روزنامه جام جم، شماره 3447 به تاريخ 11/4/91، صفحه 15 (ايران)