نزول جایگاه دلار در مبادلات جهانی/ تقاضا برای حذف دلار بهعنوان ارز واسط افزایش یافته است
به دنبال تحولات اخیر در اقتصاد جهانی و نیز نوسان در ارزش دلار از میزان سلطه این ارز بر تجارت بینالملل كاسته شده و منافع اقتصادی و سیاسی آمریكا را تحت تاثیر قرار داده است.
در جولای 1944 در كنفرانس «برتون وودز» با گردهمایی 44 نماینده از سراسر دنیا، بانكهای جهانی و صندوق بینالمللی پول با هدف تثبیت شرایط اقتصادی و سیاسی جهان تاسیس شد كه با پذیرش دلار آمریكا به عنوان ارز بینالملل، نظام پولی جدیدی را برای اقتصاد جهانی ایجاد كرد و به مرور زمان دلار به عنوان ارز مسلط بر اقتصاد بینالملل جایگاه خود را محكم كرد.
بعد از جنگ جهانی دوم، كاركرد مبادلاتی دلار به عنوان واحد پول بینالمللی ثروت عظیمی را برای آمریكا به وجود آورده است و از طرفی كاركرد ذخیره ارزش دلار ثروتهای انباشته سایر كشورها را در اختیار یالات متحده قرار داده كه میتواند هر روزه با افزایش ذخایر پولی این كشور، قدرت اقتصادی آن را مقتدرتر كند.
بهنام ملكی ـ كارشناس اقتصاد ـ با اشاره به نقش دلار در برتری اقتصاد آمریكا میگوید: سهولت در پرداخت برای مبادلات، در دسترس بودن و ثبات دلار آن را به عنوان ارز مادر مطرح كرده است؛ از این رو سیاستمداران آمریكایی توانستهاند با استفاده از سلطه و اقتدار دلار بر اقتصاد جهانی منافع زیادی را برای پیشبرد اقتصاد خود در سراسر جهان ایجاد كند.
درپی توسعه تجارتهای بینالملل، تقاضای مبادلاتی برای ارز افزایش یافت و از آنجاییكه دلار به عنوان واحد پول بینالملل پاسخگوی نیازهای ارزی نبود سیاستمداران آمریكایی را بر آن داشت تا با انتشار واحد پولی از طریق اعطای وامهای دلاری و خریدهای گسترده بتوانند كسری دلار خود را تامین كنند؛ اما نبود طلا به عنوان پشتوانه برای دلار، اعتبار این ارز را دچار تزلزل كرد.
گستردگی مبادلات انجام شده توسط دلار موجب شده تا آمریكا در شرایطی قرار گیرد كه بتواند كشورهای ناسازگار با سیاستهای خود را مورد تحریم قرار داده و مانع از انجام مبادلات تجاری آنها با سایر كشورها شود و از این طریق منافع اقتصادی و سیاسی عظیمی را برای خود ایجاد كند.
این درحالی است كه با نوسانات ایجاد شده در ارزش دلار و كاهش اعتبار آن تمایل كشورهای مختلف برای حذف دلار به عنوان ارز واسطه و استفاده از ارز ملی خود در تجارتهای جهانی افزایش یافته است كه از نمونههای بارز آن میتوان به ورود یورو به عنوان پول واحد اروپا اشاره كرد كه توانسته سهم بزرگی از تجارت بینالملل كشورهای اروپایی را تامین كند.
بهنام ملكی در این زمینه با اشاره به اینكه دلار در سالهای اخیر سیر نزولی را در پیش گرفته است، گفت: در مقابل تحولات و ركودی كه در اقتصاد غرب به وجود آمده اقتصاد تازهظهور یافتهای مانند چین وارد اقتصاد جهانی شده است كه اگر روند رشد آن همچنان ادامه داشته باشد و دچار ركود نشود؛ بعید نیست كه در آیندهای نه چندان دور یوان بتواند نقش ارز مسلط را برعهده بگیرد و خود را تثبیت كند.
وی میافزاید: ادامه هژومونی دلار بر بازار، وابسته به مولفههای گوناگون از جمله مولفههای سیاسی است بهگونهای كه كشورهای متحد آمریكا حاضر به كاهش ارزش دلار و حذف آن از روابط بینالملل خود نیستند اما در مقابل كشورهای غیرمتحد و ناسازگار با آمریكا كه تسلط دلار برای آنها منفعتساز نیست، برای مقابله با تحریمها و فشارهای اعمال شده از سوی آمریكا مایل به تغییر ارز واسطه خود هستند.
اما رویدادهای اخیر و نظر كارشناسان حاكی از كاهش نقش دلار در صحنه تجارت بینالملل است كه ادامه حذف دلار توسط برخی كشورهای میتواند از ابهت اقتصادی آمریكا بكاهد؛ اما نمیتوان به طور قطع پیشبینی كرد كه آیا سلطه دلار بر اقتصاد جهانی همچنان باقی میماند یا خیر؟
