جزییات درآمدهای مالیاتی كشور منتشر شد
مالیات برحسب تعریف سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) پرداختی الزامی و بلاعوض است كه به شخص، مؤسسه، دارایی و غیره تعلق میگیرد. به عبارت دیگر مالیات انتقال بخشی از درآمدهای جامعه به دولت یا بخشی از سود فعالیتهای اقتصادی است که نصیب دولت میشود، زیرا ابزار و امکانات دستیابی به درآمد و سودها را دولت فراهم ساخته است.
انواع مالیاتها در ایران
یك دسته از مالیاتها در گروه مالیاتهای مستقیم قرار میگیرند. این دسته از مالیاتها بهطور مستقیم از دارایی یا درآمد افراد وصول میشود و شامل مالیات بر دارایی و مالیات بر درآمد است. مالیات بر درآمد شامل مالیات بر درآمد اشخاص حقوقی (شركتها و مؤسسهها) و مالیات بر درآمد اشخاص حقیقی (حقوقبگیران بخش دولتی و غیردولتی ) میشود. مالیات بر دارایی (ثروت) نیز بهطور عمده شامل مالیات بر ارث و حق تمبر است.
دسته دیگر مالیاتها، مالیاتهای غیرمستقیم است که بر قیمت کالاها و خدمات اضافه شده و از مصرفکننده كالا وخدمت دریافت میشود و بر دو نوع مالیات بر واردات (مانند حقوق گمرکی، سود بازرگانی، اتومبیلهای وارداتی و حق ثبت) و مالیات بر مصرف و فروش (مانند مالیات بر فرآوردههای نفتی، مالیات تولید الکل طبی و صنعتی، مالیات نوشابههای غیرالکلی، مالیات فروش سیگار، مالیات اتومبیل، مالیات اتومبیلهای داخلی، مالیات فروش خاویار، مالیات حق اشتراک تلفن خودکار و خدمات بینالملل، مالیات ضبط صوت و تصویر و….) است.
مالیات بر ارزشافزوده نیز از جمله مالیاتهای غیرمستقیم در دستهبندی مالیات بر مصرف وفروش است. این مالیات نخستین بار توسط «فون زیمنس» در سال ۱۹۵۱ به منظور فائق آمدن بر مسایل مالی کشور آلمان طرحریزی شد و از سال ۱۹۵۴به بعد،كشورهای برزیل، فرانسه، دانمارک و آلمان در زمره نخستین کشورهایی بودند که این نوع از مالیات را در نظام مالیاتی کشور خود معرفی كردند. کرهجنوبی نخستین کشور آسیایی است که در سال ۱۹۷۷ با کمک صندوق بینالمللی پول توانست این مالیات را در نظام مالیاتی خود پیاده كند و به دنبال آن کشورهای ترکیه، پاکستان، بنگلادش و لبنان نیز اقدام به اجرای این مالیات كردند. هم اکنون بیش از ۱۲۰ کشور جهان از سیستم مالیات بر ارزشافزوده بهرهمند هستند.
درآمدهای مالیاتی استانها در سال 1389
كل درآمدهای مالیاتی استانهای كشور در سال 1389 بالغ بر 284.5 هزار میلیارد ریال بوده كه168.7 هزار میلیارد آن درآمد مالیاتی مستقیم و 115.7 هزار میلیارد ریال آن درآمد مالیاتی غیرمستقیم بوده است. بیشترین سهم درآمد مالیاتی متعلق به استان تهران با 48.4 درصد و پس از آن استان هرمزگان با 11.5 درصد بوده است. مقامهای بعدی بیشترین درآمدهای مالیاتی به استان خوزستان با 6.3 درصد و استانهای بوشهر و اصفهان با 4.57 درصد مربوط میشود.
درخصوص مالیاتهای مستقیم پس از استان تهران بیشترین سهم مالیاتها مربوط به استانهای اصفهان و خوزستان با5.9 و 4.9 درصد بوده، در حالیكه در درآمدهای مالیاتی غیرمستقیم جدای از استان تهران، سهم استان هرمزگان با25.7 درصد با فاصله زیادی از استان خوزستان با8.5 درصد مشخص میشود.
در تركیببندی سهم مالیاتهای مستقیم و غیرمستقیم استانهای كشور، استان هرمزگان بیشترین سهم درآمد مالیاتی غیرمستقیم را در مقایسه با درآمد مالیاتی مستقیم با نسبت 91 درصد به 9 درصد نشان میدهد. در نقطه مقابل این استان، استانهای اصفهان و البرز با 92 درصد درآمد مالیاتی مستقیم در مقابل 8 درصد درآمد مالیاتی غیرمستقیم مشخص میشود.
مالیاتهای مستقیم استانی
مالیاتهای مستقیم مشتمل بر مالیات شركتها (مالیات بر اشخاص حقوقی) و مالیات بر درآمدها (مالیات بر اشخاص حقیقی) و نیز مالیات بر ثروت است.
در سال 1389 از كل168.7 هزار میلیارد ریال درآمد مالیاتی مستقیم استانها در كل كشور 69 درصد مربوط به درآمدهای مالیاتی شركتها، 24 درصد مربوط به درآمدهای مالیاتی درآمدی و 7 درصد درآمد بر ثروت بوده است. بنابراین بخش اعظم درآمدهای مالیاتی مستقیم مربوط به شركت یا اشخاص حقوقی میشود. حدود 70 درصد درآمد مالیاتی شركتها در استان تهران قابل حصول است و استانهای خراسانجنوبی، چهارمحال و بختیاری و ایلام با حدود0.2 تا0.3 درصد كمترین درآمد مالیاتی شركتی را نشان میدهند.
همچنین گذشته از استان تهران، استان اصفهان با 5.9 درصد و استان خوزستان با 4.9 درصد رتبههای بعدی كسب مالیات مستقیم و نیز مالیات شركتی و درآمدی را به خود اختصاص دادهاند.
به طوریكه ملاحظه میشود از كل 1165هزار میلیارد ریال درآمد مالیاتی شركتی 39 درصد از شركتهای دولتی و 61 درصد از شركتهای غیردولتی اخذ میشود و بیش از 90 درصد درآمد مالیاتی شركتهای دولتی و 54 درصد درآمد مالیاتی شركتهای غیردولتی از استان تهران حاصل میشود. سهم درآمدهای مالیاتی شركتهای دولتی به غیردولتی در تهران 52 به 48 درصد است.
همچنین از كل 41.1 هزار میلیارد ریال وجوه مالیات بر درآمد 34 درصد مالیات بر مشاغل، 62 درصد مالیات بر حقوق و 4 درصد سایر موارد است.
بالاترین درصد سهم مالیات بر مشاغل بعد از استان تهران متعلق به استانهای اصفهان و خراسان رضوی با 8.7 و 6.5درصد است.
همچنین بیشترین درآمد مالیاتی از محل حقوق و دستمزد پس از استان تهران متعلق به استان خوزستان و سپس استان اصفهان است.
تركیب مالیات بر مشاغل و مالیات بر حقوق ، بیانگر آن است كه بیشترین نسبت مالیات بر درآمد مشاغل در مقایسه با سایر اجزای مالیات بر درآمدها به استانهای ایلام و البرز تعلق داشته كه معادل 47 درصد كل مالیات بر درآمدها بوده است . مالیات بر حقوق كه در كل كشور به طور متوسط 62 درصد كل مالیات به درآمدها را در برمیگرفته است، در استانهای كرمان، مركزی، خوزستان، خراسان جنوبی، چهارمحال و بختیاری، لرستان و كهگیلویه و بویراحمد و زنجان، بیش از 70 درصد وجوه مالیات بر درآمدها را به خود اختصاص داده است.
مالیاتهای غیرمستقیم استانی
وضعیت درآمدهای غیرمستقیم در استانهای كشور در سال 1389 نشاندهنده این است كه از كل 115.7هزار میلیارد ریال درآمد مالیاتهای غیرمستقیم در سال 1389، 37.9 هزار میلیارد ریال از محل مالیات بر كالاها و خدمات و 77.8 هزار میلیارد ریال از محل مالیات بر واردات بوده است. به عبارت دیگر 33 درصد مالیاتهای غیرمستقیم از محل مالیات بر كالاها و خدمات و 67 درصد از محل مالیات بر واردات تأمین شده است. سهم مالیات بر ارزشافزوده از مالیات بر كالاها و خدمات در كل كشور در سال 1389 به 55 درصد میرسد.
استانهای تهران و هرمزگان با 27.7 و 25.7درصد بیشترین سهم را در مالیاتهای غیرمستقیم كل كشور نشان میدهند. بررسی اجزای این سهم بیانگر آنست كه سهم استان تهران به دلیل بالا بودن مالیات بر كالاها و خدمات و سهم استان هرمزگان به دلیل بالا بودن سهم مالیات بر واردات به فزونی گراییده است.
به گزارش ایسنا به نقل از نشریه برنامه، بهطوری كه در بررسی اجزای مالیاتهای غیرمستقیم استانی نشان داده شده است، استان هرمزگان 97 درصد مالیاتهای غیرمستقیم خود را از محل مالیات بر واردات و 3 درصد آن را از محل مالیات بر كالاها و خدمات حاصل كرده است و پس از آن استان سیستان و بلوچستان مشابه چنین وضعیتی را با نسبتهای 89 و 11 درصد نشان میدهد. در حالیكه در برخی دیگر از استانهای مرزی مانند ایلام و خراسانشمالی، درآمد حاصل از مالیات بر واردات معادل صفر گزارش شده و برخی دیگر مانند كرمانشاه و خراسان جنوبی، 12 درصد و كمتر از آن است.
میزان وصول مالیاتهای مستقیم و غیرمستقیم
در كل كشور در سال 1389، 59 درصد درآمدهای مالیاتی از محل مالیاتهای مستقیم و 41 درصد آن از محل مالیاتهای غیرمستقیم تأمین میشود. مالیات بر شركتها 69 درصد و مالیات بر درآمدها 24 درصد درآمدهای مالیاتی مستقیم را تشكیل میدادند.
مالیات بر شركتها مشتمل بر مالیات شركتهای دولتی 39 درصد و مالیات بر شركتهای غیردولتی 61 درصد درآمدهای مالیاتی اشخاص حقوقی، بوده است. مالیات بر درآمدها شامل مالیات بر مشاغل و مالیات بر حقوق و مالیات بر سایر درآمدها بوده كه در سال مورد بررسی به ترتیب 34، 62 و 4 درصد اجزای مالیاتهای بر درآمد را شامل میشوند. مالیاتهای غیرمستقیم شامل مالیات بر كالاها و خدمات و مالیات بر واردات بوده كه به ترتیب 33 و 67 درصد مالیاتهای غیرمستقیم را تشكیل میدهند. سهم مالیات بر ارزشافزوده به عنوان یك جزء از مالیات بر كالاها و خدمات معادل 55 درصد آن است.
همچنین در حوزه مالیاتهای مستقیم پس از استان تهران بیشترین سهم مالیات مربوط به استانهای اصفهان و خوزستان با 5.9 و 4.9 درصد بوده، در حالیكه در درآمدهای مالیاتی غیرمستقیم جدای از استان تهران، سهم استان هرمزگان با 25.7 درصد با فاصله زیادی از استان خوزستان با 8.5 درصد مشخص میشود.
بر این اساس حدود 70 درصد درآمد مالیاتی شركتها در استان تهران و حدود 0.2 تا 0.3درصد آن در استانهای خراسانجنوبی، چهارمحال و بختیاری و ایلام استحصال میشود.
گذشته از استان تهران، استان اصفهان با 5.9 درصد و استان خوزستان با 4.9 درصد رتبههای بعدی كسب درآمد مالیاتی مستقیم (اعم از مالیات شركتی و درآمدی) را به خود اختصاص دادهاند .
استانهای تهران (به دلیل بالا بودن مالیات بر كالاها و خدمات) و هرمزگان (به دلیل بالا بودن سهم مالیات بر واردات) با 27.7 و 25.7 درصد بیشترین سهم را درحصول مالیاتهای غیرمستقیم در كل كشور نشان میدهند .
