آيا «توسعه صنعتي» هنوز ضرورت است؟

نويسنده: محمدصادق جنان صفت

«توسعه صنعتي» مرحله اي ويژه در مسير توسعه اقتصادي جوامع بوده است. در اين مرحله از توسعه بود كه كشورهاي پيشرفته مترادف با كشورهاي صنعتي تلقي مي شدند. در اين شرايط بود كه توليدات صنعتي علاوه بر اينكه نيازهاي جامعه را به كالاهاي تازه برطرف مي كرد راه رشد توليد محصولات كشاورزي و غذايي را نيز فراهم مي كرد.
توسعه صنعتي از طرف ديگر شرايط را براي رشد دانش و فن هموار و به اوج گرفتن علم نيز كمك مي كرد. علاوه بر اين، توسعه صنعتي به رشد صادرات كشورها كمك كرده يا مانع از واردات انبوه كالاهاي صنعتي شده است. جامعه ايراني نيز دست كم از دهه 1340 تا امروز در آرزوي توسعه صنعتي بوده و هست. اين آرزوي بخش عمده اي از دلسوزان اين مرز و بوم، اما به اعتقاد اكثريت كارشناسان و با توجه به شاخص هاي توسعه صنعتي لباس عمل نپوشيده است.
در اوايل دهه 1380 بود كه «استراتژي توسعه صنعتي» توسط دولت وقت تدوين و در هيات دولت تصويب شد. دولت نهم اما اين سند مصوب دولت قبلي را فاقد اجرا تلقي و تاكيد كرد كه ماهيت اين استراتژي را كه متضمن حل شدن صنعت ايران در اقتصاد جهاني است را نمي پذيرد. اكنون نيم قرن از آغاز دهه 1340 سپري شده است و ايران در آرزوي توسعه صنعتي مانده است. در شرايطي كه دگرگوني ها در كسب و كار شهروندان جهان و شكل و ماهيت اقتصاد جهاني شتابان و دامنه دار شده است و جهاني شدن توليد يك واقعيت انكارناپذير به حساب مي آيد، اين پرسش وجود دارد كه آيا «توسعه صنعتي» براي ايران هنوز يك ضرورت اجتناب ناپذير است. براي روشن شدن موضوع به متن واقعيت هاي صنعت ايران و جهان در شرايط حاضر نگاه مي كنيم در شكلي از توسعه صنعتي كه كره جنوبي به آن اشتهار يافته است، توسعه صنعتي با تعريف برخي رشته هاي صنعتي به عنوان صنعت پيشگام و تمركز سرمايه گذاري روي آنها از اين صنايع به عنوان موتور توسعه صنعتي استفاده مي كردند.
پرسش اين است كه آيا اكنون از ميان رشته هاي صنعتي فولاد، پتروشيمي، نساجي، لوازم خانگي و… كدام يك قابليت تبديل شدن به موتور توسعه را دارند؟ مقايسه وضع موجود ميان نساجي ايران با تركيه، فولاد ايران، چين، پتروشيمي ايران با عربستان و… مي تواند پاسخ مناسبي به اين پرسش باشد.
از طرف ديگر، انديشه و عمل آزادسازي تجارت جهاني كه هر روز طرفداران بيشتري پيدا مي كند نيز راه را براي حمايت گرايي از مسير تعرفه و موانع تعرفه اي ناهموار كرده است و اين نيز نمي تواند، انجام شود. صفحه صنعت و معدن اين پرسش را مطرح كرده و آمادگي درج ديدگاه علاقه مندان و كارشناسان به اين بحث را دارد. خبرنگاران ما با شما تماس خواهند گرفت.

روزنامه دنياي اقتصاد، شماره 2692 به تاريخ 28/4/91، صفحه 3 (صنعت و معدن)