امان از گراني كه ما را ماشيني پسند كرد
وقتي صحبت از فرش و قالي به ميان مي آيد بدون درنگ صداي ضربه زدن قاليبافان به تار و پود قالي هنگام بافتن در گوشمان طنين مي اندازد و تصويري از لچک و ترنج قالي هاي کشورمان را متصور مي شويم.
اما دريغ از اين که مدتي است اين تصور ذهني بنا به دلايلي رنگ و بويي ديگر به خود ديده و در اکثر منازل شهري ديگر خبري از قالي هاي دستباف که تاروپودشان با عشق و علاقه بافندگان گره خورده نيست، بلکه به جاي آن، فرش هاي ماشيني زينت بخش منزل شده است؛ فرش هايي که اگرچه زيباست اما از لحاظ هنري مورد توجه کارشناسان و اهل فن قرار نگرفته و صرفا به عنوان کفپوش منزل از آنها ياد مي شود.
کارشناسان، جاخوش کردن فرش هاي ماشيني در منازل ما را ناشي از گراني بافته دست هنرمندان ايراني مي دانند و به نوعي اين توليدات را مانعي براي رشد و توسعه صنعت فرش دستباف ايران معرفي کرده اند. هرچند عوامل ديگري در اين زمينه دخيل بوده، اما کم شدن روز به روز تقاضاي خريد فرش هاي دستباف در زرق و برق بافته هاي ماشين آلات صنعتي تاکنون ادامه داشته و روبه افزايش است.
فرش ايران از چه تاريخي ماشيني شد؟
به طور کلي فرش ماشيني در کشورمان کمي بيش از 40 سال عمر دارد و در ابتداي دهه 50 شمسي بود که اولين فرش ماشيني توليد داخل در کارخانه مخمل و ابريشم کاشان، تاروپودش به زندگي شهري ما گره خورد. اما ديري نپاييد توليدات زيبا و دلفريب بلژيکي نيز وارد سرزمين هنر شد و روند رشد خود را ميان خريداران آغاز کرد. استقبال خريداران ايراني از بافته هاي ماشين آلات خارجي در کارخانجات نساجي باعث شد در سال 57 تعدادي از متخصصان صنعت نساجي که تا آن زمان در رشتههاي ديگر نساجي فعاليت مي کردند به فکر ايجاد واحدهاي جديد فرش ماشيني افتاده و کارخانه هايي از قبيل قالي سليمان، فرش مشهد، فرش شيراز (دناژ)، فرش مازندران، فرش باستان و ستاره کوير شروع به کار کردند. به اين ترتيب، روند توسعه فرش ماشيني در ايران آغاز شد.
انواع فرش ماشيني
مانند فرش هاي دستباف، اين نمونه از فرش ها نيز باتوجه به نوع جنس مواد اوليه، ابعاد و طرحشان تقسيم بندي مي شود، ولي به طور کلي فرش ماشيني به وسيله ماشين آلات مختلف در جنس هاي آکريليک، بي.سي.اف يا مخلوطي از اين دو توليد مي شود در حالي که الياف جديد ابريشم مصنوعي (پلي استر) بتازگي يکه تاز ميدان توليد اين گونه فرش ها شده است.
به گفته کارشناسان، توليداتي که صدرصد مواد اوليه آنها از اکريليک باشد داراي کيفيت بالاتري نسبت به بقيه است، اما اکنون فرش هاي ابريشم مصنوعي به دليل مقاومت و پرزندادن از سوي خريداران داخلي و خارجي مورد توجه ويژه قرار گرفته است. فرش هاي ماشيني براساس شانه نيز تقسيم بندي مي شود که عبارت است از: 350، 440، 500 و 700 شانه. اين درحالي است که تراکم فرش هاي ماشيني مي تواند براساس نوع ماشين بافنده از 700 تا 3500 باشد.
تراکم بيشتر؛ بهتر
اگر قصد خريد فرش ماشيني داشته باشيد بسياري از فروشندگان به شما مي گويند: «اين نمونه تراکم بالاتري دارد» بنابراين بدون ترديد طول عمر بيشتر براي صاحبش به ارمغان مي آورد. اما اين سوال در ذهن اکثر خريداران ايجاد مي شود که تراکم در فرش ماشيني يعني چه و چرا باعث بهتر شدن کيفيت فرش مي شود.
به طور کلي هر تخته فرش ماشيني داراي دو نوع تراکم (عرضي و طولي) است. تراکم عرضي فرش به تعداد ريشه (گره رنگ) در يک متر عرض فرش گفته شده و با نماد شانه مشخص مي شود. به عنوان مثال، قالي 400 شانه يعني در هر متر عرض فرش معادل 400 ريشه (گره رنگ) بافته شده است. اما تراکم طولي فرش به تعداد ريشه (گره رنگ) در يک متر طولي فرش ماشيني گفته مي شود. مثلاقالي با تراکم 7۰۰ يعني در يک متر طولي فرش معادل 7۰۰ ريشه (گره رنگ) بافته شده است. بنابراين جاي ترديد نيست هرچه اين اعداد گره در طول و عرض فرش بيشتر باشد، فرش محکم تر و مقاوم تر خواهد بود چون تعداد گره بيشتري در طول و عرض آن زده شده است.
