آینده صنعت مد با هوش مصنوعی، پایداری و خلاقیت بازتعریف خواهد شد
گفتوگوی اختصاصی مجله نساجی کهن با آتنا نویهوبر، طراح لباس و فشن مستقر در اتریش
تهیه و تنظیم : سحر عصار – تحریریه مجله نساجی کهن
صنعت مد جهان در حال تجربه یکی از بزرگترین تحولات تاریخ خود است. ظهور هوش مصنوعی، تغییر رفتار مصرفکنندگان، گسترش مفهوم مد پایدار و افزایش اهمیت هویت برند، قواعد این صنعت را نسبت به یک دهه گذشته کاملاً تغییر داده است.
در همین راستا، مجله نساجی کهن با آتنا نویهوبر، طراح لباس و فعال صنعت مد در اتریش، درباره آینده بازار جهانی مد، نقش فناوری، جایگاه پایداری، چالشهای صنعت مد ایران و مسیر ورود برندهای ایرانی به بازارهای بینالمللی گفتوگو کرده است.
او معتقد است آینده صنعت مد بیش از آنکه به تولید انبوه وابسته باشد، به خلاقیت، فناوری و خلق هویتهای منحصربهفرد گره خورده است.
صنعت مد دیگر مانند گذشته حرکت نخواهد کرد
سؤال: با توجه به تجربه شما در بازار مد اروپا، صنعت فشن در حال حاضر در چه نقطهای از تحول قرار دارد و مهمترین تغییراتی که در سالهای آینده شاهد آن خواهیم بود چیست؟
آتنا نویهوبر:
اگر بخواهم براساس تجربهای که طی سالهای اخیر در نمایشگاههای بینالمللی و بازار اروپا به دست آوردهام پاسخ بدهم، باید بگویم صنعت مد دیگر مانند گذشته حرکت نخواهد کرد. مدل سنتی کسبوکار در فشن که سالها بر آن حاکم بود، به تدریج جای خود را به ساختاری کاملاً متفاوت خواهد داد.
به باور من، فناوری مهمترین عامل این تحول است. هوش مصنوعی در سالهای آینده نقش بسیار پررنگی در طراحی، توسعه محصول، مدیریت برند و حتی تصمیمگیریهای تجاری ایفا خواهد کرد. بسیاری از فرآیندهایی که امروز بهصورت سنتی انجام میشوند، به سمت سیستمهای هوشمند و نیمهخودکار حرکت خواهند کرد.
در کنار فناوری، فشارهای زیستمحیطی نیز آینده صنعت مد را تغییر میدهند. امروز در اروپا، برندها بیش از هر زمان دیگری تحت فشار هستند تا فرآیندهای تولید خود را با اصول حفاظت از محیطزیست هماهنگ کنند. این دیگر یک انتخاب نیست، بلکه به بخشی از الزامات بازار تبدیل شده است. مصرفکنندگان نیز آگاهتر شدهاند و انتظار دارند برندها مسئولیتپذیرتر عمل کنند.
به همین دلیل، آینده صنعت مد را میتوان ترکیبی از هوش مصنوعی، اتوماسیون، طراحی هوشمند و پایداری دانست؛ چهار عاملی که مسیر این صنعت را در سالهای آینده تعیین خواهند کرد.
ترندها از بین نمیروند؛ شخصیتر میشوند
سؤال: ترندهای جهانی مد با چه سرعتی در حال تغییر هستند؟ آیا مفهوم ترند در آینده نیز به شکل امروز باقی خواهد ماند؟
آتنا نویهوبر:
ترند همیشه بخشی جداییناپذیر از صنعت مد بوده و خواهد بود؛ اما شکل آن در حال تغییر است.
در گذشته معمولاً یک برند بزرگ مانند Hermès یا Dolce & Gabbana در هفتههای مد، یک جریان طراحی را معرفی میکرد و پس از آن بسیاری از برندها همان مسیر را دنبال میکردند. اما امروز شرایط متفاوت شده است.
برندها بیش از گذشته به دنبال ایجاد امضای اختصاصی خود هستند. هوش مصنوعی نیز این امکان را فراهم کرده است که هر برند بتواند براساس هویت خود، طراحیهای منحصربهفردی ارائه دهد؛ بدون آنکه صرفاً از جریانهای غالب بازار تقلید کند.
از سوی دیگر، مشتریان نیز دیگر علاقهای ندارند همه محصولات بازار شبیه یکدیگر باشند. مصرفکنندگان امروز به دنبال تفاوت، هویت و تجربهای شخصیتر هستند. به همین دلیل، مفهوم ترند از یک جریان واحد جهانی، به مجموعهای از جریانهای متنوعتر و شخصیتر تبدیل خواهد شد.
هوش مصنوعی جای طراح را نمیگیرد؛ اما نقش طراح را تغییر میدهد
سؤال: هوش مصنوعی و فناوریهای دیجیتال تا چه اندازه میتوانند جایگاه طراح را در آینده تغییر دهند؟ آیا هوش مصنوعی رقیب طراح خواهد بود یا ابزاری برای تقویت خلاقیت او؟
آتنا نویهوبر:
من هوش مصنوعی را بیشتر از آنکه رقیب طراح بدانم، یک ابزار بسیار قدرتمند در اختیار طراح میبینم. طراحی مد صرفاً به معنای تولید یک تصویر یا کنار هم قرار دادن رنگ، فرم و متریال نیست. پشت یک طراحی موفق، تجربه، شناخت بازار، فرهنگ، احساس، داستان و نگاه شخصی طراح قرار دارد.
هوش مصنوعی میتواند سرعت بسیاری از فرآیندها را افزایش دهد. یک طراح میتواند برای توسعه ایدههای اولیه، بررسی ترکیبهای مختلف، ساخت مودبرد، تصویرسازی یک کالکشن یا حتی توسعه داستان برند از این ابزار استفاده کند. این موضوع زمان زیادی را در فرآیند طراحی ذخیره میکند و به طراح اجازه میدهد گزینههای بیشتری را در مدت کوتاهتری بررسی کند.
اما در نهایت این انسان است که باید تصمیم بگیرد چه چیزی با هویت برند، بازار هدف و فلسفه یک کالکشن هماهنگ است.
به همین دلیل، فکر نمیکنم آینده متعلق به هوش مصنوعی یا انسان بهتنهایی باشد. آینده متعلق به طراحانی است که بدانند چگونه از فناوری برای تقویت خلاقیت خود استفاده کنند.
حتی مهارتی مانند نوشتن پرامپت میتواند در آینده به یکی از مهارتهای مهم طراحان تبدیل شود. هرچه طراح بتواند ایده خود را دقیقتر به ابزارهای هوش مصنوعی منتقل کند، نتیجهای که دریافت میکند نیز به دیدگاه خلاقانه او نزدیکتر خواهد بود.
بنابراین AI قرار نیست خلاقیت انسانی را حذف کند؛ بلکه میتواند دامنه خلاقیت طراح را گستردهتر کند.
پایداری دیگر یک ترند موقت نیست
سؤال: امروز پایداری و استفاده از مواد دوستدار محیطزیست به یکی از موضوعات مهم صنعت مد تبدیل شده است. به نظر شما این روند یک ترند موقت است یا مسیر اصلی آینده صنعت؟
آتنا نویهوبر:
به نظر من دیگر نمیتوان پایداری را صرفاً یک ترند در صنعت مد دانست. حداقل در بازار اروپا، این مفهوم به تدریج به بخشی از ساختار اصلی صنعت تبدیل شده است.
زمانی که درباره مد پایدار صحبت میکنیم، نباید موضوع را فقط به استفاده از پارچه بازیافتی یا الیاف طبیعی محدود کنیم. پایداری بسیار گستردهتر است و از انتخاب مواد اولیه شروع میشود و طراحی، تولید، زنجیره تأمین، کیفیت محصول، طول عمر لباس و حتی اتفاقی که پس از پایان دوره مصرف برای آن محصول میافتد را در بر میگیرد.
یکی از موضوعات مهمی که در اروپا بیشتر مشاهده میشود، تلاش برای افزایش طول عمر محصولات است. برخی برندها امکان تعمیر، بازگرداندن یا بازیافت محصولات را فراهم کردهاند. در بعضی مدلها مشتری میتواند محصول استفادهشده را به برند بازگرداند و محصول دوباره وارد چرخه استفاده یا بازیافت شود.
این تغییر بسیار مهم است، زیرا نشان میدهد پایداری از یک موضوع تبلیغاتی به بخشی از مدل کسبوکار تبدیل شده است.
بهویژه در بازار محصولات باکیفیت و لوکس، طول عمر محصول اهمیت زیادی دارد. اگر لباسی با کیفیت بالا تولید شود و مصرفکننده بتواند سالها از آن استفاده کند، همین موضوع نیز بخشی از نگاه پایدار به مد محسوب میشود.
در آینده نیز برندهایی که پایداری را تنها بهعنوان یک شعار بازاریابی ببینند، کار دشوارتری خواهند داشت. مشتریان آگاهتر شدهاند و میخواهند بدانند محصول چگونه، کجا و با چه موادی تولید شده است.
همچنین بخوانید: ایدهگستر صنعت؛ از بومیسازی قطعات تحریمی تا هوش مصنوعی در صنعت نساجی
خریداران اروپایی به دنبال «ارزش» هستند، نه فقط محصول
سؤال: با توجه به حضور شما در نمایشگاهها و رویدادهای بینالمللی، رفتار خریداران و برندهای اروپایی نسبت به پارچه، متریال و طراحی در سالهای اخیر چه تغییراتی کرده است؟
آتنا نویهوبر:
رفتار خریداران تا حد زیادی به بخشی از بازار که در آن فعالیت میکنند بستگی دارد. نمیتوان رفتار یک برند فستفشن را با یک برند لوکس یا یک بوتیک مستقل مقایسه کرد.
در فستفشن همچنان قیمت، سرعت و توانایی عرضه محصول در زمان مناسب اهمیت بسیار زیادی دارد. این بخش از بازار باید بتواند محصولی را با قیمت رقابتی و در حجم بالا در اختیار مصرفکننده قرار دهد.
اما زمانی که وارد بازار محصولات باکیفیتتر و لوکس میشویم، معیارهای دیگری اهمیت پیدا میکنند.
در این بازار، کیفیت پارچه و متریال، طراحی، جزئیات تولید، هویت محصول، محل تولید و داستانی که پشت یک برند قرار دارد، میتواند روی تصمیم خریدار تأثیر بگذارد.
مصرفکننده نیز در این بخش فقط یک لباس خریداری نمیکند؛ او در واقع بخشی از هویت و داستان یک برند را خریداری میکند.
به همین دلیل است که موضوعاتی مانند Made in Italy یا Made in Europe همچنان برای بخشی از بازار دارای ارزش هستند. این عبارات برای مصرفکننده فقط نشاندهنده محل تولید نیستند، بلکه میتوانند مفاهیمی مانند کیفیت، مهارت، سابقه تولید و اعتماد را منتقل کنند.
در سالهای آینده فکر میکنم رقابت برندها بیشتر بر سر ایجاد همین ارزش افزوده خواهد بود. محصول خوب همچنان ضروری است، اما محصول بهتنهایی برای ساخت یک برند موفق کافی نیست.
ایران مواد اولیه فرهنگی قدرتمندی برای ساخت یک هویت جهانی دارد
سؤال: ایران از نظر تنوع پارچه، صنایعدستی، نقوش سنتی و پیشینه طراحی ظرفیت زیادی دارد. به نظر شما چه چیزی مانع تبدیل این ظرفیتها به یک مزیت رقابتی در بازار جهانی شده است؟
آتنا نویهوبر:
ایران از نظر فرهنگ، هنر، رنگ، نقش، پارچه و صنایعدستی منابع بسیار ارزشمندی دارد. این ظرفیت میتواند برای یک طراح یک منبع الهام فوقالعاده باشد، اما داشتن میراث فرهنگی بهتنهایی برای موفقیت در بازار بینالمللی کافی نیست.
مسئله اصلی این است که چگونه این میراث را به یک محصول معاصر تبدیل کنیم.
اگر یک طراح صرفاً یک نقش سنتی را روی یک لباس قرار دهد، الزاماً محصولی مناسب بازار جهانی خلق نکرده است. باید بتواند آن عنصر فرهنگی را دوباره تفسیر کند و به زبانی تبدیل کند که برای مصرفکننده امروز نیز جذاب و قابل درک باشد.
ما نمونههای زیادی در بازار جهانی داریم که نشان میدهد چگونه یک کشور یا فرهنگ میتواند عناصر سنتی خود را وارد طراحی مدرن کند، بدون اینکه هویت اصلی آن از بین برود.
ایران نیز ظرفیت بسیار زیادی برای چنین کاری دارد. مسئله، نحوه ارائه این ظرفیت به جهان است.
مشکل فقط طراحی نیست؛ برندینگ و ارائه محصول اهمیت زیادی دارد
سؤال: اگر بخواهیم صنعت مد ایران را با بازار اروپا مقایسه کنیم، مهمترین نقاط قوت و ضعف ایران در زنجیره طراحی، تولید و برندینگ چیست؟
آتنا نویهوبر:
یکی از نقاط قوت ایران بدون شک خلاقیت و تنوع فرهنگی است. طراح ایرانی منابع الهام بسیار زیادی در اختیار دارد؛ از معماری و هنر گرفته تا فرش، پارچه، نقوش، رنگها و صنایعدستی.
اما در بازار بینالمللی، طراحی خوب تنها بخشی از مسیر است.
یک برند باید بتواند هویت مشخصی داشته باشد. وقتی یک مشتری یا خریدار بینالمللی کالکشن را میبیند، باید بتواند بفهمد این برند چه چیزی را نمایندگی میکند و چه تفاوتی با صدها برند دیگری دارد که در بازار حضور دارند.
موضوع بعدی ارائه حرفهای محصول است. عکاسی، استایلینگ، وبسایت، شبکههای اجتماعی، بستهبندی، قیمتگذاری، ارتباط با خریداران و حضور در نمایشگاههای بینالمللی همگی بخشی از صنعت مد هستند.
گاهی یک طراح بسیار بااستعداد است، اما محصول او به دلیل ضعف در برندینگ و ارائه، نمیتواند توجه بازار بینالمللی را جلب کند.
بنابراین برای توسعه صنعت مد ایران باید طراحی، تولید، بازاریابی و برندینگ در کنار یکدیگر رشد کنند.
آیا برندهای ایرانی میتوانند جهانی شوند؟
سؤال: آیا به نظر شما بازار ایران در سالهای آینده ظرفیت شکلگیری برندهای مد با قابلیت حضور بینالمللی را دارد؟ چه پیششرطهایی برای تحقق این موضوع لازم است؟
آتنا نویهوبر:
بله، این ظرفیت قطعاً وجود دارد، اما جهانی شدن یک برند فرآیند کوتاهمدتی نیست.
برندی که میخواهد وارد بازار بینالمللی شود باید ابتدا هویت خود را مشخص کند. باید بداند مشتری آن چه کسی است، در چه سطح قیمتی فعالیت میکند و چرا یک مشتری در اروپا یا هر بازار دیگری باید محصول آن را به جای دهها برند موجود انتخاب کند.
کیفیت نیز بسیار مهم است. بازار بینالمللی فقط طراحی را ارزیابی نمیکند؛ دوخت، پارچه، سایزبندی، تحویل، بستهبندی و ثبات کیفیت نیز بررسی میشوند.
از طرف دیگر، طراحان باید بازار هدف خود را بشناسند. محصولی که در یک بازار موفق است الزاماً در بازار دیگری موفق نخواهد بود.
بنابراین ورود به بازار جهانی باید براساس تحقیق، برنامهریزی و شناخت مشتری انجام شود، نه صرفاً با حضور در یک نمایشگاه خارجی.
آینده مد ایران میتواند متفاوت از امروز باشد
سؤال: اگر بخواهید آینده بازار مد و پوشاک ایران را در پنج سال آینده پیشبینی کنید، چه تغییراتی را در رفتار مصرفکننده، طراحی، تولید و برندها انتظار دارید؟
آتنا نویهوبر:
فکر میکنم نسل جدید مصرفکنندگان تأثیر بسیار زیادی بر آینده بازار خواهد داشت.
این نسل ارتباط بسیار بیشتری با فضای دیجیتال و جریانهای جهانی دارد و به همین دلیل انتظارات متفاوتی از برندها دارد. آنها فقط محصول نمیخواهند؛ به هویت، داستان، تجربه و ارتباطی که با یک برند برقرار میکنند نیز اهمیت میدهند.
در طراحی نیز احتمالاً شاهد حرکت بیشتری به سمت محصولات خاصتر و هویتهای مستقل خواهیم بود.
فناوری و هوش مصنوعی نیز میتوانند به برندهای کوچک کمک کنند تا با منابع محدودتر، طراحی، محتوا و بازاریابی حرفهایتری داشته باشند.
اگر این ابزارها به شکل صحیح مورد استفاده قرار گیرند، حتی یک برند کوچک میتواند از طریق فضای دیجیتال خود را به مخاطبانی خارج از بازار داخلی معرفی کند.
توصیه به طراحان جوان ایرانی: هویت خودتان را پیدا کنید
سؤال: در نهایت، اگر بخواهید یک توصیه مشخص به طراحان و برندهای جوان ایرانی که میخواهند وارد بازارهای بینالمللی شوند بدهید، مهمترین توصیه شما چیست؟
آتنا نویهوبر:
مهمترین توصیه من این است که ابتدا هویت خودتان را پیدا کنید.
سعی نکنید صرفاً چیزی را که در اروپا یا آمریکا موفق شده است کپی کنید. اگر قرار باشد یک طراح ایرانی دقیقاً همان چیزی را ارائه دهد که دهها برند اروپایی از قبل ارائه میکنند، دلیل زیادی برای انتخاب آن برند وجود نخواهد داشت.
اما اگر بتواند نگاه شخصی خود، فرهنگ خود و داستان خود را با زبان طراحی معاصر ترکیب کند، میتواند چیزی ارائه دهد که در بازار متفاوت باشد.
در عین حال، خلاقیت باید با شناخت کسبوکار همراه باشد. یک طراح باید درباره قیمتگذاری، بازار هدف، تولید، فروش و ارتباط با مشتری نیز اطلاعات داشته باشد.
امروز داشتن استعداد بهتنهایی کافی نیست. طراح موفق آینده کسی است که هم خلاق باشد، هم فناوری را بشناسد، هم بازار را درک کند و هم بتواند یک برند با هویت مشخص بسازد.
در نهایت، بازار جهانی به دنبال یک نسخه دیگر از برندهای موجود نیست؛ به دنبال داستانها، نگاهها و هویتهای تازه است.
