صنعت پوشاک ایران در سال ۱۴۰۴؛ سال بقا، نه رشد
گزارش اختصاصی مجله نساجی کهن از گفتوگو با یکی از فعالان صنعت پوشاک درباره چالشهای تولید، کمبود نیروی انسانی، محدودیت اینترنت، سیاستهای ارزی و آینده این صنعت
مقدمه
سال ۱۴۰۴ را شاید بتوان یکی از سختترین سالهای صنعت پوشاک ایران در دو دهه اخیر دانست. نوسانات شدید نرخ ارز، محدودیتهای اینترنت، کاهش قدرت خرید، مشکلات تأمین نقدینگی، کمبود نیروی انسانی و فضای نامطمئن ناشی از تنشهای سیاسی و نظامی، مجموعهای از چالشهایی بودند که تقریباً تمام تولیدکنندگان این صنعت را تحت تأثیر قرار دادند.
با این حال، آنچه بیش از هر چیز در این گفتوگو جلب توجه میکند، نه گلایه از شرایط، بلکه تأکید بر تابآوری تولیدکنندگان ایرانی است؛ تولیدکنندگانی که بدون حمایت مؤثر دولت، همچنان چراغ کارخانهها و کارگاههای خود را روشن نگه داشتهاند.
در گفتوگوی اختصاصی مجله نساجی کهن با یکی از فعالان باسابقه صنعت پوشاک، تصویری واقعبینانه از وضعیت امروز این صنعت و مسیر پیش روی آن ترسیم شد.
سالی متفاوت برای صنعت پوشاک
به گفته این فعال صنعت پوشاک، سال ۱۴۰۴ از بسیاری جهات با سالهای گذشته تفاوت داشت؛ سالی که مجموعهای از بحرانهای اقتصادی و سیاسی، فشار بیسابقهای بر واحدهای تولیدی وارد کرد.
او میگوید:
«امسال سالی بود که با همه سالهایی که گذشته بود خیلی فرق داشت. جنگ، نوسانات دلار، کاهش فروش، کمبود نقدینگی و فضای بلاتکلیف اقتصادی باعث شد بسیاری از تولیدکنندگان فقط برای ادامه فعالیت بجنگند.»
به اعتقاد او، اگرچه شرایط بسیار دشوار بود، اما همین سال نشان داد که تولیدکنندگان ایرانی از ظرفیت و تجربه بالایی برای عبور از بحران برخوردار هستند.
همچنین بخوانید: آیا مشکل صنعت پوشاک ایران کمبود استعداد است یا کمبود اکوسیستم؟
تابآوری تولیدکنندگان؛ سرمایهای که کمتر دیده میشود
یکی از مهمترین نکات این گفتوگو، تأکید بر مقاومت تولیدکنندگان در برابر بحرانهای پیدرپی است.
به گفته وی، طی دو دهه گذشته صنعت پوشاک آنقدر با مشکلات مختلف روبهرو بوده که فعالان این حوزه امروز به خوبی میدانند چگونه در شرایط سخت فعالیت خود را ادامه دهند.
او میگوید:
«همه دستشان روی زانوی خودشان بود. نه حمایتی از دولت دیدیم، نه از بانکها. با این حال همکاران ما تلاش کردند تولید را متوقف نکنند.»
این جمله شاید مهمترین توصیف از وضعیت امروز صنعت پوشاک ایران باشد؛ صنعتی که بخش عمده بار ادامه فعالیت را خود به دوش کشیده است.
اینترنت؛ زیرساختی که یکشبه از دست رفت
اگر تا چند سال پیش فروش اینترنتی تنها یکی از کانالهای فروش محسوب میشد، امروز برای بسیاری از برندهای پوشاک، فضای آنلاین به مهمترین بستر ارتباط با مشتری تبدیل شده است.
اما محدودیتهای اینترنت در سال جاری، ضربه سنگینی به این مدل کسبوکار وارد کرد.
این فعال صنعت پوشاک میگوید:
«شما کل کسبوکارتان را بر مبنای اینترنت میسازید، اما یکشبه اینترنت محدود میشود. بسیاری از برندها عملاً تعطیل شدند.»
به گفته او، آسیب این موضوع فقط محدود به فروش نبود؛ بلکه تبلیغات، معرفی محصولات و ارتباط با مشتریان نیز به شدت تحت تأثیر قرار گرفت.
بحران نیروی انسانی؛ چالشی بزرگتر از گذشته
یکی دیگر از دغدغههای جدی تولیدکنندگان، کمبود نیروی انسانی است.
برخلاف تصور عمومی که افزایش دستمزدها را عامل اصلی میداند، او معتقد است امروز حتی با پرداخت حقوق بالاتر نیز پیدا کردن نیروی متخصص دشوار شده است.
به گفته وی، رشد برخی مشاغل خدماتی و تغییر ترجیحات نیروی کار باعث شده بسیاری از افراد دیگر تمایلی به فعالیت در بخش تولید نداشته باشند.
این روند، بهویژه برای صنعت پوشاک که وابستگی زیادی به نیروی انسانی دارد، به یکی از مهمترین موانع توسعه تبدیل شده است.
اقتصاد آزاد؛ مطالبه مشترک تولیدکنندگان
در بخش دیگری از این گفتوگو، موضوع سیاستهای ارزی و بوروکراسی اداری مطرح شد.
این فعال صنعت پوشاک معتقد است که تولیدکنندگان بیش از هر چیز به ثبات اقتصادی، ارز تکنرخی و کاهش بروکراسی نیاز دارند.
به گفته او:
«ما به جای اینکه وقتمان را صرف تولید کنیم، باید دنبال مجوزها و مسائل اداری باشیم. اگر دولت فقط بوروکراسی را کاهش دهد، بخش بزرگی از مشکلات تولید حل خواهد شد.»
رقابت نابرابر با واردات
یکی از مهمترین نقدهای مطرحشده در این گفتوگو، تفاوت نگاه سیاستگذار به واردات و تولید داخلی است.
او معتقد است در بسیاری از موارد، واردکنندگان از معافیتها و تسهیلات بیشتری نسبت به تولیدکنندگان برخوردار هستند؛ موضوعی که رقابت را برای واحدهای داخلی دشوار میکند.
او در این باره میگوید:
«کسی که واردات میکند معافیت میگیرد، اما تولیدکننده علاوه بر اینکه حمایتی نمیشود، با انواع قوانین و مقررات هم روبهرو است. این رقابت برابر نیست.»
آیا تولیدکنندگان ایرانی توان رقابت جهانی دارند؟
شاید مهمترین بخش این گفتوگو، پاسخ به این سؤال باشد که اگر محدودیتهای بینالمللی برداشته شود، آیا صنعت پوشاک ایران توان رقابت با برندهای جهانی را خواهد داشت؟
پاسخ او بدون تردید مثبت است.
به گفته وی، تولیدکنندگان ایرانی پیش از این نیز برای برندهای معتبر اروپایی از جمله شرکتهای ایتالیایی، آلمانی و فرانسوی تولید کردهاند و از نظر کیفیت، توان رقابت در بازارهای جهانی را دارند.
او تأکید میکند که مشکل اصلی، کیفیت تولید نیست؛ بلکه محدودیتهای صادراتی، قوانین پیچیده و فضای نامناسب کسبوکار است.
جمعبندی؛ تولیدکننده ایرانی بیش از حمایت، به اعتماد نیاز دارد
گفتوگوی حاضر بیش از آنکه روایت یک سال سخت باشد، تصویری از ظرفیتهای پنهان صنعت پوشاک ایران است.
تولیدکنندگانی که در سختترین شرایط اقتصادی، بدون حمایت جدی، همچنان به فعالیت ادامه دادهاند، نشان دادهاند که از توان مدیریتی و فنی بالایی برخوردارند.
اگر سیاستگذاری اقتصادی به سمت کاهش بوروکراسی، ایجاد رقابت عادلانه، ثبات ارزی و حمایت واقعی از تولید حرکت کند، صنعت پوشاک ایران نهتنها میتواند بازار داخلی را تأمین کند، بلکه بار دیگر جایگاه خود را در بازارهای صادراتی نیز به دست خواهد آورد.
