جنگ در ایران و پیامدهای آن بر تجارت جهانی نساجی
افزایش هزینههای حملونقل، جهش قیمت نفت و فشار مضاعف بر صنعت پوشاک
آغاز عملیات نظامی ناگهانی در ایران در تاریخ ۲۸ فوریه و اعلام «بسته شدن» تنگه هرمز از سوی نیروهای ایرانی، یکی از حیاتیترین گلوگاههای تجاری جهان را در وضعیت بحرانی قرار داده است. تنگه هرمز که تنها مسیر دسترسی دریایی به خلیج فارس محسوب میشود، نقشی کلیدی در انتقال انرژی و کالا بین آسیا، اروپا و آمریکا ایفا میکند. اکنون اختلال در این مسیر، صنعت جهانی نساجی و پوشاک را در برابر موجی از افزایش هزینهها و بیثباتی لجستیکی قرار داده است.
جهش قیمت نفت و فشار بر خطوط کشتیرانی
با بازگشایی بازارها در روز دوشنبه، قیمت هر بشکه نفت حدود ۱۰ درصد افزایش یافت؛ جهشی که مستقیماً بر هزینههای حملونقل دریایی تأثیر میگذارد. در حالی که نرخ حمل کانتینر در مسیر شانگهای–آمستردام پیش از بحران حدود ۲۰۰۰ دلار بود، انتظار میرود در هفتههای آینده با رشد قابل توجهی مواجه شود.
غولهای کشتیرانی مانند Maersk و CMA CGM اعلام کردهاند که موقتاً عبور از کانال سوئز را متوقف کرده و مسیر طولانیتر دماغه امید نیک را جایگزین میکنند. تجربه به گل نشستن کشتی Ever Given در سال ۲۰۲۱ نشان داد که چنین تغییر مسیری میتواند هفتهها به زمان حمل اضافه کند و هزینه بیمه و سوخت را افزایش دهد.
حملونقل هوایی؛ گزینهای که دیگر امن نیست
برندهایی که قصد داشتند برای دور زدن ازدحام دریایی به حملونقل هوایی متوسل شوند نیز با چالش جدیدی روبهرو شدهاند. محدودیتهای فضای هوایی منطقه، پروازهای باری را مختل کرده است. اگرچه نرخها فعلاً ثابت ماندهاند، اما تحلیلگران از افزایش تدریجی هزینهها در صورت تداوم بحران خبر میدهند.
امارات متحده عربی طی سالهای اخیر به هاب لجستیکی مهمی برای پروازهای بین آسیا، اروپا و آفریقا تبدیل شده بود؛ روندی که پس از جنگ اوکراین نیز تشدید شد. اکنون هرگونه محدودیت در خلیج فارس میتواند زنجیرههای تأمین بینقارهای را با اختلال مواجه کند.
اعمال «هزینه ریسک جنگ» بر کانتینرها
برخی شرکتهای حملونقل از همین حالا «War Risk Surcharge» را برای محمولههای ورودی به خلیج فارس اعمال کردهاند. برای مثال، شرکت آلمانی Hapag-Lloyd اعلام کرده است که برای هر کانتینر ۲۰ فوتی مبلغ ۱۵۰۰ دلار هزینه اضافی دریافت خواهد کرد. این موضوع برای صنعت پوشاک اروپا اهمیت بالایی دارد، زیرا امارات یازدهمین بازار صادراتی این صنعت محسوب میشود و تنها در ۹ ماه نخست ۲۰۲۵ بیش از ۷۳۵ میلیون یورو پوشاک وارد کرده است.
همچنین بخوانید: اگر جنگ ادامه پیدا کند، صنعت فرش ماشینی ایران با بحران جدی روبهرو میشود
پیامدهای گسترده بر تولید الیاف و مواد اولیه
تأثیر بحران تنها به حملونقل محدود نمیشود. حدود ۷۰ درصد از الیاف تولیدی جهان در صنعت نساجی و پوشاک از مشتقات نفتی به دست میآید. طبق آمار Textile Exchange، تولید الیاف مصنوعی در سال ۲۰۲۴ به ۹۱ میلیون تن رسیده است.
در شرایطی که صنعت مد طی یک دهه گذشته به دلیل بحران پنبه به سمت الیاف مصنوعی ارزانتر حرکت کرده، افزایش پایدار قیمت نفت میتواند هزینه تولید پلیاستر، نایلون و سایر مواد پایه را افزایش دهد. این موضوع نه تنها تولیدکنندگان پوشاک، بلکه صنایع وابسته مانند بستهبندی پلاستیکی و بطریهای آرایشی را نیز تحت فشار قرار میدهد.
فشار بر تأمینکنندگان آسیایی و سفرهای تجاری
تجربه بحرانهای گذشته نشان داده است که در زمان شوکهای جهانی، برندهای بزرگ معمولاً افزایش هزینهها را به زنجیره تأمین منتقل میکنند. این مسئله میتواند به کاهش حاشیه سود تولیدکنندگان آسیایی و فشار بر شرایط کاری آنها منجر شود.
از سوی دیگر، محدودیتهای هوایی و افزایش قیمت بلیت ممکن است بر حضور فعالان صنعت در نمایشگاهها و رویدادهای تخصصی اروپا و آسیا تأثیر بگذارد. خلیج فارس در سالهای اخیر به نقطه اتصال مهمی برای سفرهای تجاری بین سه قاره تبدیل شده بود؛ نقشی که اکنون با عدم قطعیت روبهرو شده است.
چشمانداز پیش رو؛ همه چیز به مدت بحران بستگی دارد
کارشناسان معتقدند شدت و دامنه تأثیرات اقتصادی این بحران، مستقیماً به مدت زمان درگیری بستگی دارد. اگر اختلال در تنگه هرمز کوتاهمدت باشد، بازارها احتمالاً با نوسانات مقطعی کنار خواهند آمد. اما در صورت تداوم، افزایش هزینههای انرژی، حملونقل و مواد اولیه میتواند موج جدیدی از تورم را در صنعت نساجی و پوشاک جهانی ایجاد کند؛ موجی که از آسیا تا اروپا و آمریکا گسترده خواهد بود.
در چنین شرایطی، انعطافپذیری زنجیره تأمین، تنوعبخشی به منابع تولید و مدیریت هوشمند لجستیک بیش از هر زمان دیگری برای برندها و تولیدکنندگان اهمیت خواهد داشت.
