از دفن پشم تا دفن ارزش افزوده
تحلیل دیدگاههای اینستاگرامی فعالان صنعت درباره بحران زنجیره پشم ایران / نویسنده: بهنام قاسمی
سالهاست وقتی درباره صنعت پشم ایران صحبت میشود، همه به یک آمار اشاره میکنند؛ هزاران تن پشم تولید میشود، اما بخش قابل توجهی از آن یا دفن میشود، یا سوزانده میشود و یا با کمترین ارزش ممکن فروخته میشود.
اما سؤال مهم این است:
مشکل دقیقاً کجاست؟
برای پاسخ، نظرات دهها فعال صنعت، دامداران، تولیدکنندگان فرش، متخصصان گلیم، رنگرزان و مدیران صنایع دستی را که در اینستاگرام کهن منتشر شده است را بررسی کردیم. نتیجه شاید متفاوتتر از چیزی باشد که تصور میشود.
۱- هیچکس کیفیت پشم را مقصر اصلی نمیداند
برخلاف تصور رایج، بخش زیادی از فعالان صنعت معتقد بودند:
«پشم ایرانی مشکل اصلی نیست؛ نحوه مدیریت آن مشکل است.»
چندین نفر تأکید کردند که همین پشمهای ایرانی صدها سال پیش به فرشهایی تبدیل شدهاند که امروز در معتبرترین موزههای جهان نگهداری میشوند.
این یعنی ظرفیت ماده اولیه هنوز وجود دارد.
۲- بزرگترین حلقه گمشده؛ فرآوری
تقریباً بیشترین اجماع روی یک موضوع بود:
کمبود کارخانههای استاندارد شستوشو، درجهبندی و فرآوری پشم.
بسیاری نوشتند تا زمانی که پشم بهصورت علمی تفکیک، شسته و آمادهسازی نشود، نه دامدار سود میبرد و نه کارخانه نخریسی.
در واقع، ارزش افزوده قبل از اینکه وارد صنعت شود، از بین میرود.
۳- زنجیرهای که هر حلقه منتظر حلقه دیگر است
یکی از جالبترین نکات، نگاه زنجیرهای کاربران بود.
برخی معتقد بودند:
دامدار سرمایهگذاری نمیکند چون خریدار مطمئن ندارد.
سرمایهگذار کارخانه نمیسازد چون مواد اولیه استاندارد ندارد.
کارخانه نخریسی هم توسعه نمیدهد چون بازار مشخصی وجود ندارد.
در نتیجه همه منتظر یکدیگر ماندهاند.
۴- قیمت پایین، نتیجه کیفیت پایین نیست
چندین تولیدکننده تأکید کردند که:
مشکل فقط کیفیت نیست.
هزینههای جداسازی، سورتینگ، شستوشو و آمادهسازی آنقدر بالاست که استفاده از پشم داخلی را از نظر اقتصادی دشوار میکند.
این یعنی بحران، بیشتر اقتصادی است تا فنی.
۵- اصلاح نژاد؛ موضوعی که کمتر درباره آن صحبت میشود
برخی متخصصان معتقد بودند اگرچه پشم بومی برای بسیاری از محصولات مناسب است، اما برای رقابت جهانی باید برنامهای جدی برای اصلاح نژاد دام و افزایش کیفیت الیاف نیز وجود داشته باشد.
در مقابل، گروه دیگری معتقد بودند قبل از اصلاح نژاد، باید از ظرفیت همین پشم موجود بهدرستی استفاده کرد.
این اختلاف نظر، یکی از مهمترین بحثهای شکلگرفته زیر این پست بود.
۶- فرش، گلیم و صنایع دستی؛ فرصت فراموششده
یکی از نکات تکرارشونده این بود که بسیاری از کاربردهای سنتی پشم در ایران به مرور حذف شدهاند.
در حالی که جهان دوباره به سمت الیاف طبیعی حرکت میکند، ما هنوز نتوانستهایم زنجیره ارزش پشم را با فرش، گلیم، منسوجات خانگی و حتی محصولات سلامتمحور پیوند دهیم.
۷- کاربران فقط انتقاد نکردند؛ فناوری هم معرفی کردند
یکی از ارزشمندترین بخشهای بحث، معرفی فناوریهای جدید فرآوری پشم بدون تولید پساب، استفاده از روشهای الکترواستاتیک و ارتقای کیفیت الیاف بود.
این نشان میدهد راهکارهای فنی وجود دارد، اما هنوز ارتباط مؤثری میان صاحبان فناوری، سرمایهگذاران و سیاستگذاران شکل نگرفته است.
همچنین بخوانید: تراژدی پشم ایرانی و سرنوشت فراموششده یک دانش کهن
نتیجهای که از دل نظرات کاربران به دست میآید
شاید مهمترین جمعبندی این باشد که:
بحران پشم ایران، بحران تولید نیست؛ بحران زنجیره ارزش است.
ماده اولیه وجود دارد.
دانش فنی تا حدی وجود دارد.
بازار جهانی برای الیاف طبیعی نیز دوباره در حال رشد است.
اما حلقههای دامداری، فرآوری، استانداردسازی، نخریسی، رنگرزی و تولید نهایی هنوز به یکدیگر متصل نشدهاند.
تا زمانی که این زنجیره کامل نشود، پشم همچنان از یک سرمایه ملی به محصولی کمارزش تبدیل خواهد شد.
جمعبندی نهایی
شاید مهمترین پیام این گفتوگو را بتوان در یک جمله خلاصه کرد:
ایران با کمبود پشم مواجه نیست؛ با کمبود «مدیریت زنجیره پشم» مواجه است.
وقتی ارزش افزوده در همان ابتدای مسیر از بین میرود، طبیعی است که نه دامدار انگیزهای برای تولید بهتر داشته باشد، نه سرمایهگذار برای ورود، و نه صنعت بتواند از ظرفیت واقعی این ماده اولیه بهره ببرد.
این تحلیل دقیقاً از چیزی شکل گرفته که کوهان تکستایل ژورنال به دنبال آن است؛ گفتوگوی مستقیم با فعالان صنعت. گاهی پاسخ مهمترین پرسشهای صنعت، نه در گزارشهای رسمی، بلکه در تجربه کسانی است که هر روز با این زنجیره زندگی میکنند.
برای مشاهده منبع اصلی نظرات به پست زیر مراجعه نمایید:
https://www.instagram.com/p/DaAoMtajXJT/?utm_source=ig_web_copy_link&igsh=MzRlODBiNWFlZA==
