صادرات، تنها رگ حیات صنعت فرش ماشینی ایران/ لزوم حفظ موازنه بین نمایشگاه استانبول و دموتکس آلمان
نمایشگاه بینالمللی فرش و کفپوش استانبول (ICFE 2026) در حالی به کار خود ادامه میدهد که به نظر میرسد به تدریج جایگاه خود را به عنوان یکی از قطبهای اصلی این صنعت در جهان تثبیت کرده است. در این میان، حضور شرکتهای ایرانی فرصتها و چالشهای جدیدی را در مسیر توسعه صادرات کشور نمایان ساخته است.
بهنام قاسمی، مدیرمسئول مجله نساجی کهن، در جریان این نمایشگاه به گفتگو با آقای دکتر دیاری، رئیس سرای نوآوری فرش ماشینی دانشگاه کاشان، نشسته است تا آخرین تحولات بازار جهانی، ضرورتهای صادراتی صنعت فرش ایران و حواشی تشکلهای صنفی را بررسی کند.
جایگاه نمایشگاه استانبول و فرصتهای پیش روی ایران
مجله نساجی کهن: آقای دکتر دیاری، از وقت شما سپاسگزارم. ارزیابی شما از کلیت این دوره از نمایشگاه استانبول و موقعیت فعلی آن در جهان چیست؟
دکتر دیاری: بسمالله الرحمن الرحیم. ما در حال حاضر در نمایشگاه ICFE 2026 ترکیه در استانبول هستیم. نمایشگاه بسیار جذاب و خوبی است و میتوان گفت در حال حاضر، به مهمترین رویداد در حوزه کفپوشها، فرش ماشینی و موکت در دنیا تبدیل شده است. این نمایشگاه به نوعی جایگزین نمایشگاه «دموتکس» شده و توانسته در سه دوره برگزاری، هویت و جایگاه خود را به خوبی پیدا کند؛ هرچند که دموتکس هم قطعاً کارکردهای خاص خود را در حوزههای فعالیتش حفظ خواهد کرد.
مجله نساجی کهن: حضور در این نمایشگاه برای تولیدکنندگان و صادرکنندگان ایرانی چه مزیتهای استراتژیکی دارد؟
دکتر دیاری: این رویداد یک فرصت عالی برای حضور ایرانیهاست. حضور در ترکیه قطعاً برای ما بسیار آسانتر از کشورهای اروپایی است؛ این سهولت هم از نظر دسترسی به بازارها و هم از نظر هزینههای غرفهداری، غرفهسازی و فرآیندهای مربوط به نمایشگاه کاملاً مشهود است.
بحران بازار داخل و ضرورت حیاتی صادرات
مجله نساجی کهن: وضعیت بازار داخلی فرش ماشینی ایران را در شرایط کنونی چطور ارزیابی میکنید؟
دکتر دیاری: نکتۀ اساسی این است که ما در صنعت فرش ماشینی ایران باید همگی به این جمعبندی قطعی برسیم که به جز صادرات، راه دیگری نداریم. دیگر به هیچ عنوان نمیتوان روی بازار داخل حساب باز کرد. این یک واقعیت عینی است؛ چرا که به هر دلیلی، قدرت خرید مردم به شدت کاهش یافته است. ما در اینجا کاری به مسائل سیاسی نداریم، بلکه نگاه ما معطوف به کسبوکار فرش ماشینی ایران است و به این فکر میکنیم که چگونه میتوان این صنعت را نجات داد و مانع از بروز بحران برای آن شد.
مجله نساجی کهن: با وجود این ضرورت، فکر میکنید حجم حضور شرکتهای ایرانی در این نمایشگاه کافی بوده است؟
دکتر دیاری: خیر، واقعیت این است که برای رسیدن به یک صادرات پایدار، نیاز به عزم جدیتری داریم. ما نباید فقط به صادرات فکر کنیم، بلکه باید در عمل وارد میدان شویم. من به دوستان دیگر هم گفتهام که ما در این نمایشگاه باید حداقل شاهد حضور ۱۰۰ شرکت فرش ماشینی ایرانی میبودیم. ما در ایران حدود ۹۰۰ شرکت فرش ماشینی داریم، اما تعداد شرکتهای حاضر در اینجا حدود ۳۰ تا ۳۵ شرکت است که به هیچ وجه کفایت نمیکند.
البته همین تعداد هم یک روزنه امید و یک سوپاپ اطمینان کوچک برای شرکتهاست تا بتوانند تنفسی کنند و صادرات داشته باشند، اما اکسیژن خون صنعت فرش ماشینی ما در حال حاضر پایین است و باید یک فکر اساسی به حال آن کرد. عزم اساسی یعنی همه به هم کمک کنیم؛ چه من در دانشگاه و سرای نوآوری فرش ماشینی دانشگاه آزاد اسلامی کاشان، چه اتحادیهها، اتاق بازرگانی، تعاونیها و چه خود شرکتها. باید تلاش کنیم سال آینده به جای ۳۵ شرکت، ۶۰، ۷۰ یا ۱۰۰ شرکت ایرانی در این نمایشگاه حضور یابند و بتوانیم در نمایشگاه ۲۰۲۷ ترکیه، کیک موفقیت صنعت فرش ایران را با عدد ۱۰۰ برش بزنیم.
همچنین بخوانید: چرا صنعت فرش ماشینی ایران هنوز از ترکیه عقب است؟
تراز تجاری منفی و موانع ساختاری صنعت فرش
مجله نساجی کهن: شما به عدد ۳۰۰ میلیون دلار صادرات سالانه اشاره داشتهاید. این رقم را با توجه به پتانسیلهای کشور چطور تحلیل میکنید؟
دکتر دیاری: اگر از منظر اقتصادی و بیزینسی به صنعت نگاه کنیم، متوجه میشویم که تراز تجاری ما منفی است. ما چند سال است که در رقم ۳۰۰ میلیون دلار صادرات درجا زدهایم. البته این تقصیر صنعت فرش ماشینی نیست؛ همین که توانستهایم این میزان صادرات را در این شرایط سخت حفظ کنیم، خود یک موفقیت بسیار بزرگ است، چرا که بسیاری از صنایع دیگر حتی نتوانستند این سطح را هم نگه دارند.
اما واقعیت این است که ما سالانه بیش از ۳۰۰ میلیون دلار واردات در این صنعت داریم و همین امر تراز ما را منفی کرده است. ما نمیتوانیم واردات را متوقف کنیم؛ هر صنعتی برای بهروز ماندن نیازمند ماشینآلات مدرن است و از طرفی برخی مواد اولیه استراتژیک مانند جوت اصلاً در ایران تولید نمیشوند و مجبور به واردات هستیم. اما در مقابل، میتوانیم با توسعه صادرات، تراز تجاری را مثبت کنیم. از هر زاویهای که نگاه کنیم، صنعت فرش ماشینی هیچ راهی جز توسعه صادرات خود ندارد. ما از شرکتهایی که هنوز به عرصههای بینالمللی پا نگذاشتهاند دعوت و حمایت میکنیم تا با غرفههای کوچکتر شروع کنند و وارد این بازار شوند.
حواشی انتخابات صنفی و لزوم مشارکت حداکثری
مجله نساجی کهن: اخیراً بحثها و انتقاداتی در خصوص انتخابات کمیته فرش ماشینی انجمن صنایع نساجی ایران مطرح شده است. نظر شما در رابطه با این موضعگیریها چیست؟
دکتر دیاری: عوامل مختلفی در این بحثها دخیل هستند. وقتی از میان حدود ۹۰۰ شرکت فرش ماشینی، تعداد زیادی در انتخابات صنفی مشارکت نمیکنند، دوستان نباید بعداً انتظار داشته باشند که همه چیز دقیقاً بر اساس خواستههای آنها پیش برود. اگر انتقادی هست، راهش مشارکت، کاندیدا شدن و رای دادن است. وقتی در ساختاری با این عظمت، کلاً ۱۰۰ تا ۱۲۰ رای جمع میشود، به نظر من فقط همان افرادی که رای دادهاند حق اظهارنظر و صحبت دارند. دوستان وقتی مشارکت نمیکنند، به چه چیزی میخواهند اعتراض کنند؟
این ساختار به صورت قانونی، دموکراتیک و بر اساس رایگیری شکل گرفته است. اگر ایرادی به عملکردها وارد است، دوستان باید بیایند و کمک کنند تا ایرادات برطرف شود، نه اینکه کل ساختار را زیر سوال ببرند. اعضای این مجامع صنفی از بیرون صنعت نیامدهاند؛ بلکه توسط خودِ تولیدکنندگان انتخاب شدهاند و قطعاً شایستهترینها بودهاند، چرا که اگر غیر از این بود، افراد دیگری انتخاب میشدند. در این اوضاع آرامشمیش و فضای سخت کسبوکار، خیلیها حتی حاضر نیستند وقت بگذارند و کاندیدا شوند؛ پس حالا که عزیزانی آمدهاند و وقت میگذارند، باید به آنها کمک کرد تا تصمیمات درستتری بگیرند. انتقاد حق همه ماست، اما انتقاد باید سازنده باشد و منِ منتقد هم باید برای اصلاح امور وارد میدان شوم.
مجله نساجی کهن: آیا تشکلهای صنفی و انجمنها در این سالها کارایی لازم را برای رفع مشکلات داشتهاند؟
دکتر دیاری: ما نمیتوانیم نقش انجمنها و تشکلهای صنفی را نادیده بگیریم و نباید خودزنی کنیم. درست است که مشکلات زیادی در کشور داریم، اما بسیاری از این مشکلات کلان هستند و حتی شاید یک وزیر هم نتواند آنها را تغییر دهد. با نگاه واقعبینانه به فضای کسبوکار، بسیاری از مشکلات دوستان در زمینه نمایشگاه تهران یا مسائل ارزی، از طریق همین مجامع صنفی و اتاق بازرگانی حل یا پیگیری شده است. اگر این مجموعهها نبودند، مشکلات به این راحتی حل نمیشد؛ بنابراین باید وجود این تشکلها را غنیمت بشماریم و برای بهبود کارایی آنها کمک کنیم. درهای این تشکلها همیشه به روی نظرات و بحثهای باز بوده است.
هشدار استراتژیک: خطرات تکیه انحصاری بر بازار ترکیه
مجله نساجی کهن: به عنوان سوال پایانی، نظر شما در مورد تمرکز عمده صادرکنندگان ایرانی بر نمایشگاه استانبول چیست؟ آیا این استراتژی در درازمدت آسیبی به همراه نخواهد داشت؟
دکتر دیاری: بنده به عنوان یک ناظر بیطرف که عضو اتحادیه یا تولیدکننده نیستم، معتقدم که لزوماً نمیتوان این رویکرد را کاملاً اشتباه دانست، اما باید بسیار محتاط بود. فراموش نکنیم که رقیب اصلی ما در جهان، ترکیه است. بازی کردن در زمین رقیب، علیرغم تمام مزیتهای کوتاهمدت، ریسکهای بسیار بزرگی دارد. اگر فردا روزی که این نمایشگاه کاملاً جا افتاد، رقیب ترک تصمیم بگیرد دو سال یا سه سال دیگر به ما اجازه حضور ندهد یا ما را ثبتنام نکند، ما چه کاری باید انجام دهیم؟ آیا جایگزینی داریم؟
این موضوع را باید فراتر از مسائل احساسی و کاملاً بیزینسی دید. ما باید فضای رقابت را همزمان در چند جبهه حفظ کنیم؛ نمایشگاه دموتکس هانوفر آلمان باید باشد، نمایشگاه استانبول هم باید باشد. تکگزینهای شدن صنعت و تکیه مطلق بر استانبول، یک نقطه آسیبپذیری بسیار جدی برای فرش ماشینی ایران است. ما قطعاً به یک آلترناتیو (مانند دموتکس) نیاز مبرم داریم؛ چرا که اگر این آلترناتیو وجود نداشته باشد، مطمئن باشید که در آینده صنعت ما از همین نقطه ضربه سختی خواهد خورد.
مجله نساجی کهن: از تحلیلهای جامع و حضور شما در این گفتگو بسیار سپاسگزارم.
دکتر دیاری: من هم از شما و مجله نساجی کهن تشکر میکنم و امیدوارم این تحلیلها به پیشبرد اهداف صنعت کمک کند.
