زنگ خطر در مهمترین حلقه صنعت نساجی؛ بحران تامین پلیاستر و تهدید زنجیره ارزش
صنعت نساجی ایران، به عنوان یکی از اشتغالزاترین و حیاتیترین بخشهای تولیدی کشور، بار دیگر با یکی از سهمگینترین چالشهای سالیان اخیر خود در حوزه تامین مواد اولیه مواجه شده است. بررسیهای کارشناسی و آمارهای موجود نشان میدهد که زنجیره تامین پلیاستر به عنوان ماده اولیه کلیدی و زیربنایی این صنعت، دچار گسست و اختلال جدی شده است؛ واقعهای که در صورت عدم مداخله سریع مسئولان، میتواند موجی از تعطیلی و کاهش ظرفیت را به کارخانجات بافندگی، ریسندگی و تولید پوشاک تحمیل کند.
افت تامین داخلی و پیامدهای آن بر بازار تا پیش از بروز چالشهای اخیر، الگوی تامین پلیاستر صنعت نساجی بر پایه سالانه حدود ۳۰۰ هزار تن چیپس پلیاستر تولید داخل (۷۵ درصد نیاز کشور) و ۱۰۰ هزار تن واردات (۲۵ درصد) استوار بود. با این حال، بروز آسیب در تاسیسات زیربنایی و یوتیلیتی پتروشیمیهای کلیدی کشور در مناطق ماهشهر و عسلویه، توازن تولید را به طور کامل برهم زده است. متوقف شدن بخشی از خطوط پتروشیمی موجب شده که بورس کالا طی سه هفته متوالی با عدم عرضه چیپس پلیاستر مواجه شود. افزون بر این، تحویل حدود ۱۶ تا ۱۷ هزار تن از تعهدات فروش سلف چیپس و نخ فیلامنت (POY) که پیشتر توسط واحدهای صنعتی خریداری شده بود، روی زمین مانده و بلاتکلیف است.
بحران تأمین پلیاستر چگونه زنجیره صنعت نساجی ایران را تهدید میکند؟
بحران واردات و گرههای لجستیکی جبران کسری بازار از طریق واردات نیز با دیوار بلندی از موانع ساختاری و مالی برخورد کرده است: ۱. تنگناهای ارزی و سهمیهبندی: افت منابع ارزی و الزامات مرتبط با سابقه وارداتی، امکان ثبت سفارشهای جدید یا تامین ارز برای شرکتهایی که پیشتر واردکننده نبودهاند را فرسایشی کرده است. ۲. انسداد مسیرهای ترانزیتی: حوادث اخیر منطقه و اختلال در بنادر موجب توقیف یا کندی شدید در تخلیه و بارگیری محمولههای خریداریشده ایران در بنادر منطقهای (از جمله امارات) شده است. ۳. محدودیتهای حملونقل: ظرفیت پایین خطوط ریلی از مبدا چین و هزینههای بسیار بالای تامین از مسیر ترکیه، عملاً امکان جایگزینی حجم عظیم مورد نیاز صنعت از طریق زمینی یا ریلی را سلب کرده است.
وابستگی ۶۰ درصدی و خطر شوک زنجیرهای طی سالهای اخیر به دلیل تغییر الگوی کشت، کاهش منابع آبی و اولویتافزایی برای امنیت غذایی، کشت پنبه در کشور با افت همراه بوده و ایران را از صادرکننده به واردکننده این محصول تبدیل کرده است. این تغییرات موجب شده تا معادل ۶۰ درصد از کل زنجیره نساجی ایران به پلیاستر وابسته شود؛ رقمی که دقیقا مطابق با استانداردهای مصرف جهانی است.
همچنین بخوانید: نقش کلیدی محصولات تخصصی در بهبود کیفیت الیاف پلیاستر
توقف supply chain یا زنجیره تامین در ابتداییترین حلقه (مواد اولیه پتروشیمی)، اثر دومینویی فوری بر حلقههای بعدی شامل نخریسی، بافندگی، پارچهبافی، رنگرزی و در نهایت پوشاک و کالای خواب خواهد گذاشت. همزمانی این بحران با رکود حاکم بر بازار و کاهش قدرت خرید مصرفکنندگان، فشار مضاعفی بر واحدهای تولیدی وارد ساخته است.
حفظ استمرار فعالیت صنایع نساجی نیازمند اتخاذ تدابیر فوری، تسهیل در تخصیص ارز واردات مواد اولیه، رفع موانع گمرکی و ارائه راهکارهای حمایتی ویژه برای تامین انرژی و بازسازی خطوط پتروشیمی است تا از وارد آمدن شوک غیرقابل جبران به اشتغال و تولید ملی جلوگیری شود.
