چرا صنعت فرش ماشینی ایران هنوز از ترکیه عقب است؟
نگاهی به تفاوتهای ساختاری دو صنعت از زبان کامبیز مقراضی
نویسنده: بهنام قاسمی
سردبیر مجله نساجی کهن
برای دیدن ویدیو کامل این مصاحبه به لینک زیر مراجعه نمایید:
https://www.instagram.com/reel/DalMXC3uW3l/?igsh=MXB4MDcxZmgyOWExZw==
نمایشگاه ماشینآلات نساجی استانبول تنها محلی برای معرفی فناوریهای جدید نیست؛ بلکه فرصتی است تا بتوان از نزدیک تفاوت نگاه کشورها به صنعت نساجی را مشاهده کرد. در حاشیه این نمایشگاه، گفتوگویی با کامبیز مقراضی، کارشناس صنعت نساجی و فرش ماشینی، داشتم؛ گفتوگویی که بیش از آنکه درباره ماشینآلات باشد، درباره ریشههای تفاوت عملکرد صنعت ایران و ترکیه بود.
در سالهای اخیر، بسیاری از فعالان صنعت فرش ایران، موفقیت ترکیه را تنها به فناوری یا ماشینآلات نسبت دادهاند؛ اما آیا واقعاً تفاوت فقط در تجهیزات است؟ پاسخ مقراضی به این سؤال، تصویر عمیقتری از واقعیت ارائه میدهد.
مقایسه ایران و ترکیه؛ مقایسهای که شاید از ابتدا منصفانه نباشد
در ابتدای گفتوگو از او پرسیدم بزرگترین تفاوت صنعت فرش ماشینی ایران و ترکیه چیست؟
پاسخ او جالب بود.
«خیلی چیزها متفاوت است. آنقدر تفاوتها زیاد است که اصلاً این مقایسه در بسیاری از بخشها منصفانه نیست. مثل این است که بخواهید سیب را با گوجهفرنگی مقایسه کنید.»
به اعتقاد او، پیش از آنکه درباره کیفیت محصول یا توان تولید صحبت کنیم، باید به بستری نگاه کنیم که تولیدکننده در آن فعالیت میکند.
حمایت بانکی؛ حلقهای که در ایران گم شده است
یکی از نخستین مواردی که مقراضی به آن اشاره میکند، نظام تأمین مالی است.
در ترکیه، تولیدکننده به خطوط اعتباری، تسهیلات بانکی و ابزارهای مالی دسترسی دارد؛ ابزارهایی که امکان نوسازی ماشینآلات، توسعه صادرات و افزایش بهرهوری را فراهم میکنند.
اما در ایران، به گفته او، این زیرساخت تقریباً از بین رفته است.
«اگر هم زمانی حمایتهایی وجود داشت، امروز عملاً دیگر وجود ندارد.»
این موضوع شاید بیش از هر عامل دیگری، قدرت سرمایهگذاری صنایع را کاهش داده است.
قانون؛ مزیتی که کمتر درباره آن صحبت میشود
یکی از بخشهای قابل تأمل این گفتوگو، اشاره به نقش قوانین و بروکراسی بود.
در بسیاری از کشورهای صنعتی، شفافیت مالیاتی، پایبندی به قانون، سرعت انجام امور اداری و کاهش فساد اداری، جزو بدیهیات محسوب میشود.
اما مقراضی معتقد است در ایران، همین بدیهیات به آرزو تبدیل شدهاند.
از نگاه او، تولیدکننده ایرانی پیش از آنکه به فکر توسعه محصول باشد، باید بخش قابل توجهی از انرژی خود را صرف عبور از موانع اداری کند.
همچنین بخوانید: اگر جنگ ادامه پیدا کند، صنعت فرش ماشینی ایران با بحران جدی روبهرو میشود
تولیدکننده ترک، انرژی خود را صرف بازار میکند
یکی از مهمترین تفاوتهایی که در این گفتوگو مطرح شد، نحوه استفاده از انرژی و زمان مدیران صنعتی است.
تولیدکننده ترک به دلیل دسترسی آزاد به بازارهای جهانی، خطوط اعتباری، سیستم بانکی بینالمللی و تجارت بدون محدودیت، میتواند زمان خود را صرف شناخت بازار، توسعه محصول و برنامهریزی صادرات کند.
در مقابل، تولیدکننده ایرانی بخش بزرگی از توان خود را صرف حل مشکلاتی میکند که اساساً ارتباطی با تولید ندارند.
«تولیدکننده ترک با فراغ بال بازار را تحلیل میکند؛ اما تولیدکننده ایرانی بخش زیادی از انرژی خود را صرف حل مشکلات ابتدایی میکند.»
تشبیهی که واقعیت را بهخوبی توضیح میدهد
شاید زیباترین بخش این گفتوگو، تشبیهی بود که مقراضی برای توصیف شرایط صنعت ایران به کار برد.
او گفت:
«انگار به یک فوتبالیست تمام بدنش آجر بسته باشید و بعد از او بخواهید با بازیکنی مسابقه بدهد که لباس حرفهای و سبک پوشیده است.»
این مثال، شاید بهتر از هر نمودار اقتصادی، تفاوت شرایط رقابت را نشان میدهد.
با ۱۰ درصد توان، در حال رقابت هستیم
یکی از تلخترین بخشهای این گفتوگو، اشاره به هدررفت سرمایه ذهنی تولیدکنندگان بود.
به اعتقاد مقراضی، بخش بزرگی از انرژی مدیران صنعتی ایران صرف حل مشکلات روزمره میشود؛ مسائلی که در بسیاری از کشورهای رقیب اساساً وجود ندارند.
در نتیجه، خلاقیت، نوآوری و انگیزه، که باید موتور توسعه صنعت باشند، پیش از رسیدن به بازار مصرف میشوند.
او معتقد است تولیدکنندگان ایرانی عملاً با بخش کوچکی از ظرفیت واقعی خود در حال رقابت هستند.
آیا با وجود همه این مشکلات، هنوز امیدی وجود دارد؟
نکته جالب این است که با وجود تمام انتقادها، مقراضی نگاه ناامیدانهای ندارد.
او معتقد است اگر تولیدکنندگان ایرانی با وجود چنین شرایط دشواری هنوز توانستهاند در بازارهای داخلی و صادراتی باقی بمانند، این نشاندهنده توان بالای صنعت ایران است.
اما این توان نباید بهانهای برای ادامه وضعیت موجود باشد.
اگر بخشی از این موانع ساختاری برطرف شود، ظرفیت واقعی صنعت فرش ماشینی ایران میتواند بسیار فراتر از وضعیت فعلی باشد.
جمعبندی
گفتوگوی من با کامبیز مقراضی، بار دیگر این واقعیت را یادآوری کرد که رقابت ایران و ترکیه، صرفاً رقابت دو کارخانه یا دو برند نیست؛ بلکه رقابت دو اکوسیستم صنعتی است.
ترکیه تنها به دلیل داشتن ماشینآلات مدرن موفق نشده است؛ بلکه مجموعهای از حمایتهای مالی، قوانین شفاف، ارتباط آزاد با بازارهای جهانی و سیاستهای توسعهمحور، محیطی ایجاد کرده که تولیدکننده بتواند تمام تمرکز خود را بر نوآوری و بازار بگذارد.
در مقابل، تولیدکننده ایرانی هنوز بخش بزرگی از انرژی خود را صرف عبور از موانعی میکند که اساساً نباید وجود داشته باشند.
شاید مهمترین پیام این گفتوگو همین باشد؛ اگر میخواهیم صنعت فرش ایران در بازارهای جهانی جایگاه شایسته خود را به دست آورد، پیش از خرید ماشینآلات جدید، باید زیرساختهای رقابت را اصلاح کنیم.
برای دیدن ویدیو کامل این مصاحبه به لینک زیر مراجعه نمایید:
https://www.instagram.com/reel/DalMXC3uW3l/?igsh=MXB4MDcxZmgyOWExZw==
