احياي صنعت زيلوبافي در استان يزد

زيلو از زيراندازها و بافته هاي سنتي ايراني است که در مناطق گرم ايران به ويژه اردکان و ميبد بافته مي شود.

    مدير کل ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري يزد مي گويد: زيلو از قديمي ترين صنايع دستي استان است، به طوري که قدمت آن به پيش از اسلام برمي گردد و عقيده براين است که زيلو از ابداعات اين خطه بوده و گسترش بافت آن به دست استادکاران اردکاني و ميبدي صورت گرفته است.

    شرافت مي افزايد: زيلو بافي يکي از هنرهاي با ارزش است که نشان از دقت نظر و نگاه ظريف و زيبا پسند ايرانيان دارد و با وجود ظاهر ساده اين فرش نخي، فرهنگي غني در پس هر تار و پود آن نهفته است.

    وي با اشاره به اينکه هنر زيلوبافي در اردکان و ميبد رو به احياست، ادامه مي دهد: تا چند سال قبل صدها خانوار از بافتن اين هنر- صنعت امرار معاش مي کردند اما در سالهاي اخير تقريباً کنار گذاشته شده بود که از سال 88 باتلاش ميراث فرهنگي احيا شد.

    تجهيز کارگاه ها، آموزش، پرداخت تسهيلات به زيلوبافان و در اختيار گذاشتن رايگان دار زيلوبافي به بافندگان از جمله اقدامات ميراث فرهنگي براي احياي اين صنعت تاريخي است.

    زيلو سال 90 در فهرست ميراث کشور ثبت شد.

    مدير يک کارگاه زيلو در اردکان مي گويد: زيلو با ظاهري ساده، خنک و با دوام است که مي تواند طراوت شن هاي کوير را در شب هاي تابستان به تن آدميان گرما زده بنشاند و خستگي روز را از تن آنها بيرون کند.

    کمالي مي افزايد: مواد اوليه زيلو نخ پنبه اي است که امتياز خنک بودن در تابستان، گرم بودن در زمستان و دوام بالارا داراست.

    وي با اشاره به اينکه در قديم رنگ هاي به کار رفته در زيلو همانند مواد اوليه آن از طبيعت تهيه مي شد، مي گويد: ماده اوليه ساخت اين رنگها، گياه روناس براي ايجاد رنگ هاي طيف قرمز، نيل براي رنگ هاي طيف آبي و پوست گردو براي رنگ هاي طيف قهوه اي است.

    کمالي علت اصلي استفاده کردن از رنگهاي گياهي در زيلو را ثابت ماندن رنگ زيلو به هنگام شست وشو و مقاومت در برابر نور خورشيد ذکر و اضافه مي کند: با اينکه زيلوهاي قديمي در شرايط خوبي نگهداري نشده اند، پس از گذشت چند قرن رنگ آنها همچنان حفظ شده است.

    اين بافنده زيلو مي گويد: زيلوها از نظر کاربرد و رنگ به سه دسته تقسيم مي شوند، زيلوهايي که با رنگ آبي و سفيد بافته مي شود و مختص مساجد و اماکن متبرکه است، زيلوهاي جوهري که با رنگ آبي و گلي بافته مي شود و براي مصارف خانگي به کار مي رود و نسبتاً ارزان قيمت است و زيلوهاي نفتال که با رنگ سبز و گلي بافته مي شود و مرغوب ترين نوع زيلوست.

    شاکر يکي ديگر از زيلو بافان هم با اشاره به استقبال جوانان از اين صنعت مي گويد: اين رشته از صنعت به علت ويژگي خاص کاربري، وابستگي نداشتن به فناوري خارج، اشتغال زايي و رابطه با صنعت جهانگردي از جايگاه ويژه اي برخوردار است.

    وي ادامه مي دهد: نخستين هدف ما طراحي کاربري جديد براي زيلو متناسب با نياز روز بود که خوشبختانه موفق شديم براي تزئين صندلي ماشين، تابلو زيلو، سجاده و زيلوي کناره توليد کنيم.

    زيلو با توجه به تغييرنگرش مردم و تغيير کاربري، علاقه مندان زيادي به خود جلب کرده است. و به عنوان فرش سلامت شناخته شده است زيرا به علت کاربرد پنبه به عنوان ماده اوليه بدون پرز در بافت، سلامتي بافنده و مصرف کننده به مخاطره نخواهد افتاد.

    وي با اشاره به اينکه سادگي و بي پيرايگي زيلو، آن را براي مفروش شدن مساجد مناسب کرده است، مي گويد: بسياري از نقوش زيلو نيز متاثر از نقش هاي آجرکاري و کاشي کاري هاي مساجد بوده است و رنگ آبي و سفيد زيلوهاي مسجدي تطبيقي کامل با رنگ کاشي هاي فيروزه اي و رنگ آجر کاري ها و گچ بري ها داشته است.

    قديمي ترين زيلو مربوط به 850 سال پيش است که در موزه ميبد نگهداري مي شود، نفيس ترين زيلوي ميبد نيز متعلق به قرن 12 هجري قمري است که بر روي آن 24 سجاده طراحي شده و در حاشيه آن نام واقف و تاريخ هزار و 118 هجري قمري نقش بسته است.