انحصار و يكه تازي مافياي موز

آمار گمرك ايران نشان مي‌دهد واردات انواع موز به كشور طي پنج سال گذشته روندي صعودي داشته، به‌طوري كه حجم موز وارده به كشور از 165 ميليون دلار در سال 1385، به بيش از 404 ميليون دلار در سال 1390 رسيده است.

بر اساس آمار گمرك ايران طي پنج سال 1385 تا 1390 وزن موز وارداتي به ايران تنها حدود 46 هزار تن افزايش يافته اما ارزش واردات موز بيش از 4/2 برابر شده است. ارزش واردات موز به كشور طي پنج سال فوق به ترتيب حدود 8/165، 5/191، 8/206، 7/367، 3/402 و 6/404ميليون دلار بوده است.

همچنين وزن واردات نيز طي پنج سال يادشده به ترتيب معادل 7/547، 6/624، 9/618، 6/751، 5/639 و 1/593 هزار تن بوده است. متوسط ارزش گمركي هر تن موز وارداتي به كشور نيز از 303 دلار در سال 1385 با افزايش دوبرابري به 682 در سال گذشته رسيد.

واردات موز به كشور در سال 1390 نسبت به سال قبل از آن از نظر وزني و دلاري به ترتيب 7 درصد كاهش و 5/0 درصد افزايش يافت. موز بيشترين سهم را در واردات انواع ميوه به كشور داشته است، به‌طوري كه در سال گذشته سهم موز از كل واردات ميوه از نظر وزني به 8/76 درصد و از نظر ارزشي به 3/75 درصد رسيد. اين در حالي است كه ايران صادرات موز بسيار ناچيزي داشته است، به‌طوري كه سهم صادرات موز از كل صادرات ميوه ايران حتي به 5/0 درصد هم نمي‌رسد.

موز در سال 1390 بيستمين كالاي عمده وارداتي به كشور بود. اين رتبه در سال 1389، هجدهم بود. بيشترين موز وارداتي ايران در سال 1390 از طريق امارات و به ميزان 2/205 ميليون دلار وارد كشور شد. فيليپين با 1/87 ميليون دلار، موزامبيك با4/15 ميليون دلار، تركيه با 1/9 ميليون دلار، هند با 8/2 ميليون دلار و اكوادور با 7/1 ميليون دلار از ديگر صادركنندگان بزرگ موز به ايران طي سال گذشته بودند. مجموع صادرات موز از كشورهاي چين، اندونزي، سريلانكا و مالزي نيز به يك ميليون دلار نرسيد.

از نكات جالب توجه تجارت موز كشور در سال قبل مي‌توان به افت شديد واردات از كشورهاي فيليپين، تركيه، اكوادور و موزامبيك و همچنين افزايش واردات از امارات و هند اشاره كرد. در سال 1389 امارات با 4/178 ميليون دلار، اصلي‌ترين مبدا ورود موز به ايران بود. فيليپين با رقم چشمگير 1/157 ميليون دلار دومين صادركننده موز به ايران بوده و تركيه با 1/41 ميليون دلار سوم شده بود. صادرات از اكوادور نيز به 1/12 ميليون دلار رسيده بود. صادرات موز از دو كشور هند و موزامبيك نيز به ترتيب به 6/5 و 9/6 ميليون دلار رسيد.

به گزارش ايسنا استان سيستان و بلوچستان رتبه نخست توليد موز را در كشور دارد و در اين راستا سالانه 113 هزار تن محصول در اين استان برداشت مي‌شود. در حال حاضر بيش از 4800 هكتار از زمين‌هاي شهرستان‌هاي چابهار، كنارك، سرباز و نيكشهر به باغ موز اختصاص دارد. حدود هشت هزار نفر در استان به‌صورت مستقيم و غيرمستقيم در كار توليد موز اشتغال دارند. مناطق جنوبي استان سيستان و بلوچستان به سبب همجواري و نزديكي به درياي عمان از توانمندي و ظرفيت بالايي در زمينه كاشت و برداشت موز برخوردار است.

تجارت موز در ايران در حالي طي چند سال اخير بسيار پررونق بوده كه به گفته نمايندگان مجلس و فعالان بازار ميوه، انحصار واردات موز به كشور در اختيار تعداد بسيار معدودي بوده كه اين افراد در مواقع مختلف با به هم ريختن بازار، سود كلاني را به جيب مي‌زنند. در دنياي سياست، اصطلاحي تحت عنوان جمهوري موز وجود دارد. جمهوري موز عمدتا به كشورهاي بي‌ثباتي گفته مي‌شود كه از لحاظ اقتصادي تنها به يك محصول مانند موز تكيه دارند و يك گروه فاسد ثروتمند آنها را اداره مي‌كنند. هندوراس و گواتمالا از جمله جمهوري‌هاي موز در جهان محسوب مي‌شوند. به نظر مي‌رسد علاوه بر اصطلاح جمهوري موز بايد اصطلاح مافياي موز را نيز انحصارا درباره تعداد معدودي از كشورها از جمله ايران به‌كار برد.