صنعت پنبه رونق مي گيرد: برداشت ماشيني پنبه از مزارع گلستان

نبود ماشين آلات مناسب كاشت، داشت و برداشت محصول پنبه و كشت سنتي آن از مسائلي است كه رغبت كشاورزان را براي توليد اين محصول كم كرده است.بر اساس آمار بيشترين ميزان توليد و سطح زير كشت كشور را خراسان رضوي با 35 هزار هكتار سطح زير كشت و 70 هزارتن توليد وش دارد و 2 ميليون نفر به صورت مستقيم و غيرمستقيم در حوزه پنبه مشغول به كار هستند. بررسي هاي كارشناسان نشان مي دهد، نقش پنبه در اقتصاد و ارزش افزوده نيز قابل توجه است، ماده خام پنبه يك هزار و 300 درصد ارزش افزوده داشته و در 75 كشور دنيا توليد مي شود كه موجب اشتغالزايي 180 ميليون نفر در دنيا شده است.پنبه پس از نفت، قهوه و مس چهارمين كالاي تجاري دنياست،در حقيقت هر دلار درآمد پنبه 50 دلار ارزش افزوده دارد و گلستان در كنار خراسان شمالي، خراسان جنوبي، خراسان رضوي، اردبيل و فارس از مهمترين استان هاي توليد كننده پنبه است.

گرگان- نغمه عقيلي توليد پنبه گلستان با سطح زير كشت 12 هزار هكتار به كمترين ميزان خود رسيده، اما محققان قصد دارند هزينه توليد اين محصول را كاهش داده و در نتيجه موجبات افزايش كشت آن را فراهم آورند كه به همين علت امسال برداشت ماشيني پنبه در اين استان شروع شده است.

نوشتن از افزايش توليد پنبه كار ساده اي نيست چرا كه 3 دهه از آن مي گذرد و اين همه گفته و نوشته راه به جايي نبرده است. موضوعي كه موجب دريغ و افسوس مردم منطقه مي شود وقتي است كه مي بينند عصر طلايي پنبه و رونق آن به سر آمده،اما در عوض كارگروه، كانون، مركز تحقيقات، سازمان، بخشنامه و طرح است كه روي هم اضافه مي شود و سطح زير كشت افزايش نمي يابد.اكنون فقط خاطرات مزارع هزاران هكتاري سراسر سفيد پنبه و كارخانجات پنبه پاك كني كه تعطيل شده در اين استان باقيمانده و قطب صنعت پنبه پاك كني آسياي مركزي از بين رفته است.40كارخانه عظيم پنبه پاك كني گلستان، هركدام سرنوشتي پيدا كرده اند، به طوري كه كارخانه پنبه آزادشهر مركز درماني شده، در كارخانه واثقي فرهنگسرا ساختند، كارخانه پنبه آريا را مصادره كردند و فقط كارخانه تعطيل شده نخ ريسي اين استان بازگشايي مي شود. تعطيلي اين گونه كارخانجات در شرايطي است كه از پنبه ده ها محصول مي توان توليد و ارزش افزوده ايجاد كرد. از كاغذ اسكنانس هاي رايج كشور كه كارخانه آن در مازندران است گرفته تا مهمات سازي محصولاتي است كه از پنبه توليد مي شود. اما خبري از صنايع بالادست در گلستان نيست، در همين كشور همسايه، تركيه، پنبه را تبديل به پوشاك ساخته يعني با 2 كيلو پنبه محلوج كه 12 هزار تومان قيمت دارد شلوار جيني توليد مي كنند كه 200 هزار تومان مي فروشند، اما در گلستان كه زماني قطب توليد پنبه بود ديگر خبري از صنعت وابسته نيست و همه نگاه ها فقط به بخش كشاورزي است كه حداقل بتواند هزينه توليد اين گياه را پايين آورد.

برداشت ماشيني

يكي از جديدترين اقداماتي كه جهاد كشاورزي براي پايين آوردن هزينه توليد پنبه و به صرفه كردن آن انجام داده، استفاده از كمباين هاي پنبه است كه به نظر مي آيد در سال هاي بعد گسترش يابد.

سهراب سهرابي، رئيس اداره پنبه و دانه هاي روغني سازمان جهاد كشاورزي گلستان در اين خصوص اظهارداشت: ازمجموع هزينه هاي توليد پنبه 25 تا 30درصد هزينه برداشت است، به اين خاطر اگر راهكاري پيدا شود كه هزينه توليد كاهش يابد به كشاورزان كمك مي كند تا درآمد حاصل را افزايش دهند. از اين رو امسال با هدف كاهش هزينه ها، 330 هكتار پنبه به صورت مركزآزمايشي كشت شد تا برداشت محصول در اين سطح، به صورت ماشيني انجام گيرد. از اين رو رقم مناسب براي برداشت ماشيني نياز است كه موسسه تحقيقات پنبه 2 رقم مناسب گلستان و ارمغان را معرفي كرده كه عملكرد خوبي دارد و ساختار آن ها براي برداشت ماشيني مناسب است.

سهرابي افزود: 3 دستگاه كمباين اين برداشت را انجام داده اند. اين كمباين ها قادرند روزانه محصول 5 هكتار را برداشت كنند. در حالي كه براي برداشت يك هكتار پنبه به 40 كارگر نيازاست و هزينه برداشت دستي 2 برابر برداشت ماشيني تمام مي شود.همچنين مزيت ديگر برداشت ماشيني سرعت عمليات است به خصوص كه تدارك 40 كارگر در روز باتوجه به كم شدن متقاضيان كار دستي، سخت است.

به گفته وي، براي احياي زراعت پنبه در نخستين گام لازم است توليد محصول اقتصادي شود،اما قيمت تضميني 2هزار و200 تومان براي هر كيلو پنبه مناسب نيست و اين قيمت حداقل 3 هزار و 300 تا 3 هزار و500 تومان بايد باشد تا كشاورز تمايل به كشت پيدا كند و از نظر اقتصادي مناسب شود.

مورد بعدي، حمايت هاي دولتي براي خريد كمباين است. كمباين هاي موجود اين استان قابليت برداشت غلات و محصولات ديگر را دارد، اما كمباين پنبه فقط پنبه را برداشت مي كند، از اين رو نياز به كمك هاي بلاعوض دارد چراكه قيمت كمباين پنبه امروز 400 ميليون تومان است و خريد آن براي كشاورزان به صرفه نيست.

بازگشت در 50 هزار هكتار

عبدالرضا قرنجيكي، عضو موسسه تحقيقات پنبه كشور نيز يادآورشد: گلستان در مقطع فعلي خواستار اين كه سطح زير كشت پنبه دوباره به ميزان سابق برگردد نيست، اما سطح كشت حداقل از 12 هزار هكتار به 50 هزار هكتار برسد. براي اين كار بايد سطح كشت گندم كم شود كه در سال هاي بعد جبران مي شود چرا كه كشت پنبه موجب مي شود توليد گندم افزايش يافته و مصرف سم كاهش يابد و در نهايت به نفع دولت است. درحال حاضر با كاهش سطح كشت پنبه به پايين ترين حد خود، كشت گندم موجب شده مصرف سم در گلستان نسبت به 20 سال پيش 3 برابر افزايش يابد كه هزينه كشت را افزايش داده است.كشت پنبه نه فقط به اراضي كم بازده اين استان سوق داده شده بلكه كشت پي در پي گندم موجب افزايش علف هاي هرز و بيماري ها نيز شده و در نتيجه مصرف سم افزايش يافته است.

قرنجيكي تاكيد كرد: دولت به كشاورزاني كه الگوي زراعي را رعايت مي كنند بايد براي كشت پنبه يارانه دهد چرا كه تناوب زراعي برنامه كوتاه مدتي نيست و بايد در ازاي رعايت آن از كشاورزان حمايت كرد، يارانه و خدمات داد و بهاي محصولش را سرموقع پرداخت كرد.