اخبار فرش ماشینی

مخمل از شكوهمندترين هنر بافندگي و صنايع دستي

دانلود نسخه دیجیتال مجله کهن

تاريخ واقعي مخمل بافي در پرده ابهام است، قديمي ترين مخمل ايراني شناخته شده در موزه هنرهاي تزئيني پاريس است و كارشناسان زمان بافت آن را از سده دوازدهم يا پانزدهم ميلادي معين كرده اند، اين پارچه نفيس در قرن شانزدهم از جمله صادرات مهم ايران به شمار مي رفته است.

برخي محققان، آغاز پيدايش مخمل را به قرون اوليه اسلامي نسبت مي دهند، در دوران آل بويه و سلجوقي نيز پس از افت و ركود زري بافي، بافندگان كاشاني براي جلد كتاب قرآن درصدد برآمدند تا پارچه اي با ارزش و در شان اين كتاب ابداع كنند تا از طريق آن قرآن را حفظ كنند. در زمان صفويان مخمل نيز در كنار ديگر صنايع نساجي بيش از پيش شكوفا شده و پيشرفت هاي چشمگيري در نوع بافت، رنگ آميزي، طرح و نقشه آن بوجود آمد. در اين دوره مخمل هاي منقوش با پرز يكدست و گاه مخمل برجسته با تار و پودي از طلاو نقره بافته مي شد. مخمل كاشان از ديرباز شهرت فراوان داشته و در دوره قاجار نيز بيش از 42 نوع پارچه از جمله پارچه هاي زربافت، مخمل، اطلس و حرير در اين شهر توليد مي شده است، اما از اين دوره به بعد با ورود پارچه هاي خارجي و ماشيني شدن كارخانه هاي مخمل بافي از رونق آن كاسته شده كه امروزه شاهد فقط يك كارگاه مخمل بافي كه با تلاش سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري كشور و هنرمندان اين رشته احيا شده است، هستيم.

اين هنر در گذشته در رنگ ها و طرح هاي مختلف براي جانماز، جلدقرآن، كت و عبا، پرده و رويه مبل و صندلي، روميزي، روتختي، كوسن، پرده و در تهيه لباس و جهيزيه نوعروسان استفاده مي شده است.

مخمل پارچه اي است كه از نخ ابريشم يا پنبه تهيه مي شود كه يك روي آن صاف و روي ديگر آن داراي پرزهاي كوتاه، متراكم، لطيف، نزديك به هم و به يك سو خوابيده است. به عبارت ساده تر مخمل نوعي جامه پرزدار است.

بافت مخمل به دو روش مخمل ساده و مخمل نقش برجسته از طريق دستگاه نساجي انجام مي شود. هنرمندان براي توليد اين پارچه از ابريشم طبيعي استفاده كرده و نقش هاي اصيل و سنتي به وجود مي آورند. در بافت مخمل، تار يا چله به كار رفته كه توليد پرز يا نقش مي كند و چنانچه پارچه مخمل داراي نقوش برجسته باشد، از ارزش بالاتري برخوردار است.

سيدخليل ياالله، تنها بازمانده مخمل بافي سنتي ايران است كه پس از كار با دستگاه سنتي و30 سال فعاليت در كارخانه ماشيني مخمل بافي كاشان، بار ديگر در دوران بازنشستگي به كار گذشته و پيشينيانش بازگشته است؛ اما اين بار در پژوهشكده هنرهاي سنتي مخمل مي بافد.

آیا میدانستید مجله نساجی کهن تنها مجله تخصصی فرش ماشینی و نساجی ایران است؟ نسخه پی دی اف آخرین مجلات از اینجا قابل دریافت است.

وي كه در سال 1318 در شهر كاشان و در خانواده اي اهل هنر و ذوق متولد شد از 7 سالگي كار روي دستگاه مخمل بافي را آغاز كرده و در 15 سالگي درجه استادي اين رشته را به دست آورد. اين استاد كه در هنر مخمل بافي بسيار چيره دست است، هنرمندان علاقه مند را به اين رشته آموزش داده كه امروزه استاد جمشيد خداداد نيز از هنرمندان شاخص اين رشته به شمار مي رود كه موفق به دريافت مهر اصالت نشان مرغوبيت صنايع دستي از سازمان آموزشي، علمي و فرهنگي سازمان ملل متحد يونسكو شده است.

 

نويسنده: سيما سادات مطهريان

اشتراک رایگان سالانه مجله کهن

جهت دریافت اشتراک رایگان سالانه مجله نساجی و فرش ماشینی کهن در فرم زیر ثبت نام کنید

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا