هشدار درباره آلودگی صنعت پوشاک؛ ضرورت حرکت به اقتصاد چرخشی
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان تهران نسبت به پیامدهای زیست‌محیطی زنجیره تولید و مصرف پوشاک هشدار داد و خواستار حرکت این صنعت به سمت اقتصاد چرخشی شد. به گفته وی، مصرف آب و انرژی در تولید منسوجات، استفاده از مواد شیمیایی در رنگرزی و تکمیل پارچه و افزایش ضایعات نساجی، ضرورت بازنگری در شیوه‌های تولید و مصرف پوشاک را بیشتر کرده است.
اقتصاد چرخشی در صنعت پوشاک؛ ضرورتی برای کاهش پسماند نساجی
حسن عباس‌نژاد، مدیرکل حفاظت محیط زیست استان تهران، با اشاره به جایگاه این استان در تولید، توزیع و مصرف پوشاک، تأکید کرد که بررسی آثار زیست‌محیطی این صنعت نباید تنها به مرحله تولید محدود شود.
به گفته وی، زنجیره پوشاک از تأمین مواد اولیه و تولید الیاف و پارچه آغاز می‌شود و مراحل دوخت، عرضه، مصرف و مدیریت پسماند منسوجات را نیز در بر می‌گیرد.
تهران به‌عنوان یکی از مراکز مهم صنعت پوشاک کشور، میزبان مجموعه گسترده‌ای از واحدهای نساجی، رنگرزی، تکمیل پارچه، کارگاه‌های دوخت، عمده‌فروشان و شبکه‌های عرضه محصولات پوشاک است.
گستردگی این فعالیت‌ها موجب شده است که مدیریت مصرف منابع و کاهش آلودگی در تمام مراحل زنجیره تولید و مصرف اهمیت بیشتری پیدا کند.
عباس‌نژاد معتقد است صنعت پوشاک باید از مدل خطی تولید، مصرف و دورریز فاصله بگیرد و به الگویی حرکت کند که در آن دوام محصول، استفاده مجدد و بازیافت مواد از همان مرحله طراحی مورد توجه قرار گیرد.
مصرف آب و مواد شیمیایی در تولید پارچه و پوشاک
بخش مهمی از آثار زیست‌محیطی پوشاک پیش از ورود محصول به بازار شکل می‌گیرد.
فرآیندهای تولید الیاف، بافندگی، شست‌وشو، رنگرزی و تکمیل پارچه می‌توانند با مصرف قابل توجه آب، انرژی و مواد شیمیایی همراه باشند.
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان تهران هشدار داد که رعایت‌نکردن الزامات زیست‌محیطی در این مراحل، به‌ویژه در مدیریت پساب صنعتی، می‌تواند کیفیت منابع آب و خاک را تحت تأثیر قرار دهد.
از این رو، کاهش مصرف آب و انرژی و کنترل آلاینده‌های ناشی از فرآیندهای تولید، از موضوعات مهم در حرکت صنعت نساجی به سمت تولید پایدار محسوب می‌شود.
عباس‌نژاد بر ضرورت بازچرخانی آب، تصفیه پساب و استفاده مجدد از آن در چارچوب ضوابط زیست‌محیطی تأکید کرد.
بهینه‌سازی مصرف انرژی و کاهش استفاده از مواد شیمیایی نیز از دیگر اقداماتی است که می‌تواند آثار زیست‌محیطی تولید پارچه و پوشاک را کاهش دهد.
ضایعات برش و دوخت؛ چالشی در مدیریت پسماند منسوجات
پیامدهای زیست‌محیطی صنعت پوشاک تنها به مصرف منابع و تولید پساب محدود نمی‌شود.
ضایعات حاصل از برش پارچه، مواد مازاد تولید، محصولات معیوب، لباس‌های مستعمل و منسوجات غیرقابل استفاده نیز بخش دیگری از پسماند این زنجیره را تشکیل می‌دهند.
به گفته عباس‌نژاد، ورود این مواد به جریان عمومی پسماند بدون جداسازی مناسب، فرصت بازیابی الیاف و استفاده مجدد از مواد اولیه را کاهش می‌دهد.
در مقابل، تفکیک و جمع‌آوری هدفمند ضایعات نساجی می‌تواند زمینه تعمیر، بازطراحی، استفاده مجدد و بازیافت منسوجات را فراهم کند.
این رویکرد با اصول اقتصاد چرخشی هماهنگ است؛ مدلی که هدف آن حفظ مواد و محصولات در چرخه استفاده برای مدت طولانی‌تر و کاهش تولید پسماند است.
همچنین بخوانید: آیا مشکل صنعت پوشاک ایران کمبود استعداد است یا کمبود اکوسیستم؟
نقش طراحی لباس در کاهش ضایعات و افزایش عمر محصول
یکی از محورهای مورد تأکید مدیرکل حفاظت محیط زیست استان تهران، توجه به قابلیت تعمیر و استفاده مجدد از پوشاک در مرحله طراحی است.
در الگوی اقتصاد چرخشی، مدیریت پسماند تنها به بازیافت لباس‌های دورریخته‌شده محدود نمی‌شود؛ بلکه طراحی محصول باید به‌گونه‌ای انجام شود که عمر مفید آن افزایش یابد و امکان تعمیر یا استفاده مجدد وجود داشته باشد.
این رویکرد می‌تواند در انتخاب مواد اولیه، شیوه تولید، کیفیت دوخت و طراحی محصول مورد توجه قرار گیرد.
عباس‌نژاد همچنین کاهش ضایعات برش و استفاده از مواد اولیه بازیافتی را از اقداماتی دانست که تولیدکنندگان می‌توانند برای کاهش آثار زیست‌محیطی فعالیت خود دنبال کنند.
به این ترتیب، مسئولیت حرکت به سمت پوشاک پایدار از کارخانه‌های تولید پارچه آغاز می‌شود و تا طراحی، تولید لباس و مدیریت پایان عمر محصول ادامه پیدا می‌کند.
تأثیر مصرف‌گرایی و تعویض سریع لباس بر محیط زیست
در کنار فرآیندهای صنعتی، الگوی خرید و مصرف پوشاک نیز بر میزان استفاده از منابع طبیعی تأثیر دارد.
عباس‌نژاد با اشاره به جایگاه تهران به‌عنوان یکی از مراکز بزرگ مصرف پوشاک کشور، خرید بیش از نیاز، تعویض زودهنگام لباس و دور انداختن محصولات قابل استفاده را از عواملی دانست که تقاضا برای تولید پوشاک جدید را افزایش می‌دهند.
افزایش تقاضای تولید به معنای نیاز دوباره به مواد اولیه، آب و انرژی در مراحل مختلف زنجیره تأمین است.
از این منظر، افزایش مدت استفاده از لباس، انتخاب محصولات بادوام، تعمیر پوشاک آسیب‌دیده و اهدای لباس‌های قابل استفاده می‌تواند به کاهش تولید پسماند کمک کند.
همچنین منسوجاتی که دیگر امکان استفاده مستقیم از آن‌ها وجود ندارد، در صورت وجود زیرساخت مناسب باید به مسیرهای تفکیک و بازیافت هدایت شوند.
مسئولیت تولیدکنندگان و مدیریت شهری در توسعه مد پایدار
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان تهران تأکید کرد که کاهش آثار زیست‌محیطی پوشاک صرفاً مسئولیت مصرف‌کنندگان نیست.
تولیدکنندگان پارچه و لباس، طراحان، فروشندگان، مدیریت شهری و نهادهای مسئول مدیریت پسماند نیز در ایجاد زنجیره‌ای پایدار نقش دارند.
برای واحدهای صنعتی، اقداماتی مانند کاهش مصرف آب، کنترل پساب رنگرزی و تکمیل، استفاده بهینه از انرژی، کاهش ضایعات تولید و بهره‌گیری از مواد اولیه بازیافتی مطرح است.
در بخش مدیریت شهری نیز توسعه سازوکارهای تفکیک و جمع‌آوری منسوجات می‌تواند امکان بازیافت مواد را افزایش دهد.
از سوی دیگر، تولیدکنندگان و عرضه‌کنندگان پوشاک می‌توانند با توجه به دوام و قابلیت تعمیر محصولات، به کاهش دورریز در مراحل بعدی مصرف کمک کنند.
عباس‌نژاد تأکید کرد که مد پایدار نباید صرفاً به ابزاری تبلیغاتی برای معرفی محصولات تبدیل شود، بلکه لازم است در فرآیندهای واقعی تولید، عرضه و مصرف نمود پیدا کند.
آینده صنعت پوشاک تهران در گرو تولید پاک‌تر و بازیافت منسوجات
اظهارات مدیرکل حفاظت محیط زیست استان تهران نشان می‌دهد که کاهش آلودگی صنعت پوشاک نیازمند نگاهی یکپارچه به تمام مراحل زنجیره ارزش است.
کنترل پساب صنایع نساجی، کاهش مصرف آب و انرژی، جلوگیری از هدررفت مواد اولیه، مدیریت ضایعات برش و دوخت و توسعه بازیافت منسوجات، از مهم‌ترین محورهای مطرح‌شده برای این تغییر هستند.
در این چارچوب، اقتصاد چرخشی تنها به مدیریت لباس‌های مستعمل محدود نمی‌شود؛ بلکه از طراحی و انتخاب مواد اولیه تا تولید، مصرف و بازگشت مواد به چرخه صنعتی را شامل می‌شود.
حرکت به سمت چنین الگویی مستلزم مشارکت تولیدکنندگان، مصرف‌کنندگان و نهادهای مسئول است تا صنعت پوشاک بتواند در کنار ادامه فعالیت اقتصادی، آثار زیست‌محیطی خود را کاهش دهد.
