دارنده مهر اصالت «مخمل نقش برجسته» از سازمان يونسكو عنوان كرد

نويسنده: فروغ صالحي شهرابي

طبه راستي آيا صنايع دستي رو به فراموشي است، آيا ديگر نمي توان از صنايعي که هميشه و در همه جا حرف نخست را از نظر فرهنگ، تمدن و تاريخ مي زند، نامي برد و اكنون آيا بايد صنايع دستي را فقط در گوشه پستوي خانه ها، آن هم خانه هاي قديمي که از آبا و اجدادمان به يادگار مانده است، ديد؟! براي اين كه از اوضاع و احوال صنايع دستي كشورمان با خبر شويم، فرصت را غنيمت شمرده و به سراغ كسي مي رويم كه دارنده مهراصالت «مخمل نقش برجسته» از سازمان يونسکو است، جمشيد خداداد نوش آبادي، متولد سال 1351 با مدرک ديپلم در رشته علوم تجربي در سال 1377 به استخدام اداره ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري کاشان درآمد و از همان ابتدا در مرکز هنرها و صنايع دستي در بخش مخمل بافي زير نظر استاد ياالله مشغول به کار شد.

اول مخمل ساده را يادگرفت وسپس به اين فکر افتاد که مخمل گلدار (نقش برجسته) را در اين مرکز راه اندازي کند که البته به اين آرزو رسيد و توانست با همت استاد ياآلله تصميمش را عملي كند. خداداد نوش آبادي درباره شروع كارش اين طورتوضيح مي دهد: «بافت مخمل (گلدار يا ساده) نياز به سه نفر کارگر دارد که عبارتند از يک نفر بالاي دستگاه براي طراحي و تنظيم نقشه کار، يک نفر کنار دستگاه براي تثبيت طرح و يک نفر بافنده که مجموع كار را انجام دهد، البته من در حال حاضر همه اين کارها را به تنهايي انجام مي دهم. «جالب اين كه جمشيد قبل از اينکه به استخدام اداره ميراث فرهنگي استان دربيايد، هيچ علاقه اي به کار بافندگي و مخمل بافي نداشته است و به همين علت هم تا آن زمان هيچ فعاليتي در اين زمينه انجام نداد، اما بعد از استخدام و اشتغال به کار در اين زمينه به اين هنرعلاقه مند شده است. وي درباره تعريف مخمل با کمي مکث و تامل مي گويد: «پارچه اي است نخي يا ابريشمي که بيشتر از جنس ابريشم در بافت آن استفاده مي شود که يک طرف آن از پرزهاي نرم و لطيف تشکيل و طرف ديگر آن بافت ساده دارد و پرزهاي آن مانند فرش به يک طرف خواب دارد، مخمل برخلاف بافت هاي ديگر که از تار و پود تشکيل شده اند، يک سري تار اضافي به نام هاب دارد که پرز دستگاه هم محسوب مي شود. مخمل گلدار هم تلفيقي از زري بافي و مخمل ساده است چون مانند زري نقشه و مانند مخمل ساده پرز دارد و اوج هنر نساجي ايران محسوب مي شود.»

خداداد ادامه مي دهد: «در قديم در کنار هر دستگاه و کارگاه چند شغل ايجاد مي شد، در کنار همين مخمل بافي هم شماري مشغول ساختن دفتين، شانه (اين شانه ها از جنس ني هستند که ني را با ظرافت خاصي مي تراشيدند و کنار هم مي گذاشتند)، نورد، سنگ لنگر و يک عده اي هم خود دستگاه و اسکلت آن را مي ساختند. به اين صورت چند شغل در کنار هر کارگاه ايجاد مي شد و به اشتغال زايي کمک مي کرد و کار هم زياد بود که متاسفانه همه از بين رفته است، خب اين از مشکلات کار ماست، چراكه ما الآن بايد هر کاري را خودمان انجام دهيم و هر چه مي خواهيم را خودمان درست کنيم. در کاشان هم فکر مي کنم بيشتر از 4 دستگاه مخمل بافي وجود ندارد که دو دستگاه آن در همين مرکز و يکي از آن ها در اختيار پسر استاد ياالله و ديگري نزد دوست و همکارم استاد همتي است. وي درباره کار ارسالي خود به يونسکو مي گويد: «پارچه هاي مخملي که ما در اين مرکز مي بافتيم در ابتدا حاشيه نداشت که من براي چهار طرف کار حاشيه درست کردم و کار در سال 1388 به يونسکو ارسال و موفق به دريافت مهر اصالت شد، اين حاشيه ها فکر و کار خودم بود كه به شكل كاملاً جديدي توليد شده بود، از مشخصه هاي آن هم اين است كه براي نخستين بار نام خودم را در حاشيه پايين آن نوشتم و از پود گلابتون در آن استفاده کردم.» خداداد نوش آبادي درباره حضورش در نمايشگاه هاي مختلف مي گويد: «تا کنون در نمايشگاه هاي متعددي از جمله نمايشگاه بين المللي تهران به مناسبت هفته صنايع دستي و نمايشگاه هاي اصفهان، تبريز وکاشان شرکت کردم و البته هنوز موفق به شركت در نمايشگاه هاي خارجي نشده ام.» اين استاد مخمل بافي، درباره مشکلات و معضلات کار مخمل بافي مي افزايد: «ساختن بخش هاي مختلف دستگاه، مهارت و تخصص ويژه اي را مي طلبد و الآن هم برايشان ارزش ندارد که آن را انجام دهند، بنابراين خودمان مجبور به تعميرآن هستيم و از همه مهمتر از آنجا كه اين هنر جزو هنرهاي سخت و دشوار محسوب مي شود، ديگر کسي به آن علاقه نشان نمي دهد و حتي ممکن است تا چند سال ديگر اين کارها و حرفه ها وجود نداشته باشد و فراموش شود.»

او ادامه مي دهد: «براي نمونه در گذشته در رنگرزي از رنگ هاي طبيعي استفاده مي شد، اما حالااز رنگ هاي شيميايي استفاده مي شود که کيفيت مناسب ندارد و نيازي به كارگر زبردست هم نيست.»