بررسی برخی از عوامل موثر در حفظ و نگهداری کیفیت فرش و کفپوش ها

2 ژوئن 2013

خواندن این مطلب 7 دقیقه زمان میبرد

تولید فرش ماشيني و موکت از رشد نسبتاً بالايي برخوردار می باشد و توسعه زيادي در زمينه‌هاي مختلف داشته است. استفاده از روش هایی همچون استفاده از خاب های بلند تر، تراشیدن خاب فرش، استفاده از خاب های بریده شده و حلقه ای، استفاده از نخ های فانتزی و غیره بسیار متداول شده است. فرش های تولید شده با الياف مصنوعي و تکنولوژي روز به ندرت مستهلک مي گردند اما در ظاهر جذابيت خود را به علت کثيف شدن از دست مي دهند. همچنین قالي هاي مورد استفاده، اعم از قالي هايي كه براي مفروش كردن منازل به كار مي روند يا آنهايي كه جنبة تزئيني داشته و به عنوان تابلو بر روي ديوار نصب مي شوند پس از مدتی به علت مجاورت دائمي با انواع آلودگي ها مي بايست تميز ‌گردند.
80 درصد از کثيفي هاي موجود بر روي کفپوش ها ناشي از آلودگي هوا و عبور و مرور بر روی آن ها مي باشد. ترکيبات کثيفي ها شامل 95- 85 درصد لکه هاي خشک و 15- 5 درصد لکه هاي چرب می باشند و خود لکه هاي چرب 95- 85 درصد از سختي عمل شستشو را به علت چسبيدن به الياف و برطرف نشدن توسط جارو در بر مي گيرند. هواي مجاور ما آلوده كننده است و ذرات گرد و غبار آن در لابه‌لاي پرز فرش و موکت فرو رفته و در بلند مدت باعث چرك و تيره شدن سطح آن ها مي گردند. بنابراين فرش ها نیازمند نگهداری مستمر می باشند. اما فرآیندها و روشهاي نگهداری داراي ويژگي هاي خاصي می باشند كه به اجمال، در اين مقاله به بررسي این ویژگی ها، روش ها و ماشين آلات شستشو و مراقبت پرداخته شده است.

عوامل آسيب رسان به کفپوش ها
عوامل آسيب رسان به فرش و موکت و سایر کفپوش ها را مي توان به دو گروه کلي عوامل زنده و غیر زنده دسته بندی کرد. عوامل زنده شامل انسان، حشرات، قارچها، جلبکها و خزه ها، گل سنگها و جانوران (موشها) مي باشد. انسان با عدم دقت در حمل و نقل، رعايت نکردن اصول بهداشتي و نکات ايمني، غيراصولي انبار کردن و استفاده نادرست موجب صدمه به کفپوش می گردد. مهمترين حشره اي که به قالي آسيب مي رساند، بيد مي باشد. بيدها و کرمهاي حشره در تاريکي و جايي که قالي داراي حجم کمتري از رفت و آمد است و نيز بوسيله جاروبرقي نظافت نمي شود خوب رشد مي کنند. برخی از عوامل از جمله قارچ ها موجب آلودگی هوای اتاق نیز می شوند نتایج مطالعات انجام شده بر روی هاگ های قارچی منتشر شده در هوا بر اثر راه رفتن انسان بر روی فرش با خاب حلقه ای، بریده شده و کاشی کف، در شکل (1) نشان داده شده است. به طوری که ملاحظه می شود در سطح آلودگی قارچی کم (106 کلنی شکل گرفته در متر مربع) تراکم هاگ های منتشر شده در هوا، ناشی از راه رفتن انسان بر روی فرش با خاب بریده شده بیشتر از فرش با خاب حلقه ای و سرامیک می باشد و اختلاف معنا داری بین تراکم هاگ های منتشر شده در هوا در اثر راه رفتن بر روی فرش با خاب حلقه ای و سرامیک وجود ندارد. ولی در سطح آلودگی قارچی بالاتر (107 کلنی شکل گرفته در متر مربع) تراکم هاگ های منتشر شده در هوا در اثر راه رفتن بر روی فرش با خاب حلقه ای، میزان بیشتری نسبت به تراکم هاگ های منتشر شده در هوا در اثر راه رفتن بر روی کاشی کف را نشان می دهد.
نتایج بدست آمده از این تحقیق نشان می دهد که نوع پوشش کف و سطح هاگ موجود بر روی فرش ناشی از قارچ ها، بر روی میزان گسترش هاگ های قارچی در هوا بر اثر راه رفتن تأثیر می گذارند. در نتیجه چنین استنباط می شود نوع خاب فرش یک فاکتور مهم و تاثیر گذار بر روی سلامت مصرف کننده می باشد و استفاده از فرش های دارای خاب حلقه ای توصیه می شود. فاکتور های دیگری همچون سن فرش و میزان رطوبت محیطی و شرایط نگهداری بر روی میزان آلودگی های قارچی فرش تاثیر گذار می باشند. برای کاهش این آلودگی ها که موجب بیماری های تنفسی می شوند و آلرژی زا نیز هستند، انتخاب روش مناسب نگهداری فرش و موکت ضروری می باشد.

عوامل غیر زنده آسیب رسان به کفپوش ها شامل وضعیت آب و هوا (میزان گرما و رطوبت)، نور و آلودگی های جوی می باشند. رطوبت نسبي موجب تغييرات در ابعاد و شكل ليف، تسريع واكنشهاي شيميايي و حملات بيولوژيكي (ايجاد محيط مناسب براي رشد كپكها، قارچها، بيدها) می گردد. نور خورشيد نيز عامل مخرب کفپوش ها به حساب می آید. نور نه تنها موجب تخریب الياف، بلكه باعث تغيير در رنگ آن ها نيز می گردد. آلاینده های موجود در هوا نیز بسيار مضر می باشند. جریان هوا در محیط خانه موجب نشست این آلاینده ها بر روی موکت و لابه لای خاب فرش می گردد.

عوامل كثيف كننده کفپوش ها
دانستن خصوصيات فيزيكي و شيميايي انواع كثيفي ها عامل تعیین کننده برای از بین بردن آن ها می باشد. به طور کلی کثیفی ها به سه دسته تقسیم می شوند. آلودگی های محلول در آب شامل موادي است كه به راحتي در آب حل مي شوند، مانند شكر، نشاسته، نمك و ساير مواد قابل حل در آب، آلودگی های قابل برداشت توسط آب و مواد شوينده، موادي همچون چربي، روغن حيوانات و گياهان كه هنگام پخت غذا توليد مي شوند و آلودگی های غيرقابل برداشت توسط آب و مواد شوينده از جمله ذرات شن، خاك رس، کوارس (تركيب معدني سيليس)، فلدسپات (سيليكات المينيوم تركيب شده با ديگر عناصر)، سنگ آهك (کربنات كلسيم)، سنگ گچ و كربن. كثيفي هاي غير محلول همچنين ناشي از الياف سلولزي البسه ها، محصولات كاغذي، علف و تكه هاي برگ الياف پروتئيني ناشي از لباس انسانها و ريزش موي حيوانات مي باشند.
متخصصان پوست چنين ارزيابي كرده اند كه از يك فرد بالغ به طور متوسط 300 تار مو از نقاط مختلف بدن و در حدود 300000 سلول پوستي مرده به طور روزانه جدا مي شود. بيشتر اين كثيفي ها بر روي سطح افقي خانه و يا محل كار مي نشينند. تمام اين مواد به صورت انحلال نا پذير دسته بندي شده اند به اين علت كه توسط مواد شيميايي در حين فرآيند شستشوی معمولي پاك نمي شوند. بنابراين بايد به روش ديگري از فرش خارج شوند در غير اين صورت در درون فرش باقي مي مانند.
این كثيفي ها در سه سطح مجزای خاب فرش و موکت های تافتینگ جمع مي شوند:
مو و كثيفي هاي سبك چسبنده همچون غبار، گرد و خاك، شربت و ذرات روغني بر روي سطح فرش باقي مي مانند. يك سوم مياني خاب شامل مواد سنگين تر گرد وخاك و الياف و مواد گياهي مي باشد. يك سوم انتهایي خاب، نزديك لایه پشتی، شامل سنگين ترين و مخرب ترين اجزای كثيفي همچون شن و خرده سنگ مي باشد.

روش های مقابله با عوامل آسيب زا و کثيفی ها
1. زدودن گرد و غبار از ميان پرزهاي کفپوش ها بهترين راه براي از بين بردن عوامل آسیب زا می باشد. جارو کردن روش متداول زدودن کثیفی ها خصوصاً گرد و غبار از سطح فرش می باشد ولی عامل مهم در این کار داشتن یک برنامه منظم جارو کردن مکان های پر رفت و آمد می باشد. استفاده از مكش سبك و نه خيلي شديد و به طور منظم براي بيرون كشيدن گرد و غبار مفيد می باشد. خاك و ريگ موجود در کفپوش به طور شديد به الياف صدمه وارد مي كنند. کفپوش هایی كه در محلهاي پر رفت و آمد، شكل (2) قرار گرفته‌اند هر روز و آن هایی كه در محل هاي ديگر قرار گرفته اند، بايد هر هفته جارو شوند. زمان مناسب جارو کردن در جدول (1) نشان داده شده است.
رابرت و هامر و همكارانشان نشان دادند که چگونه گرد و خاك، سرب، حشرات، باكتري، ذرات ريز آلرژي زا و قارچ موجود در کفپوش ها به وسيله جارو كردن (در سه مرحله) کاهش پیدا می کند. مقدار حداقل، حداکثر و ميانگين بار هاي سطحي نمونه ها بعد از اولین عملیات جارو کردن و آخرین عملیات جارو کردن بر حسب گرم بر متر مربع در جدول (2) نشان داده شده است.

ميانگين بارهاي سطحي گرد و غبار، سرب و ذرات ريز آلرژي زا در نمونه ها بعد از جارو کردن به ترتيب به ميزان 91، 82 و94 درصد كاهش پيدا كرد. ميزان بار كثيفي هاي نفوذ كرده در خاب که توسط جارو برداشته شده داراي محدوده تغييرات 8 الی 171 گرم بر متر مربع با ميانگين 66 گرم بر متر مربع مي باشد. نتايج بدست آمده به خوبي ضرورت داشتن یک برنامه منظم جارو کردن را به منظور جلوگيري از بيماري هاي تنفسي و آسم به خصوص در مورد كودكان كه بيشتر در معرض اين گردوخاك هاي سطحي قرار دارند را نشان مي دهد.

2. عامل دیگر نگهداری موثر کفپوش ها زدودن لكه ها می باشد. براي جلوگيري از هر نوع مشكلي هنگام برطرف نمودن لكه ها، باید جنس کفپوش، نوع لكه و مشخصات لكه و مواد متشكله آن را تعيين كرده و از حلال مناسب براي بر طرف كردن لكه استفاده شود. فاکتور مهم تشخیص لکه های واقعی می باشد، اغلب فرش ها و موکت ها، معمولاً در ورودي ها، محل هاي اتصال با يكديگر و محل هاي پر ترافيك كثيف به نظر مي رسند، حتي داراي ظاهر بسيار بدي مي باشند ولي اینگونه كثيفي ها ظاهري مي باشند و دلایل متفاوتی دارند. اولین دلیل سایش ناشی از تعامل ذرات ساينده (شن و خاک) و الیاف در اثر عبور و مرور انسان بر روي فرش می باشد. رفت وآمد موجب كوبيده شدن كثيفي ها به سطح الياف ترموپلاست مي شود و يك سطح خراشيده شده و سائيده شده اي ايجاد مي نمايد و در نهايت اين سيكل موجب دو تكه شدن الياف در نزديكي ريشه، جايي كه ذرات كثيفي ساينده جمع شده اند مي گردد. اين سائيدگي ها موجب پراكندگي نور منعكس شده از سطح الياف مي شود و در نتيجه فرش لكه شده و يا كثيف به نظر مي رسد. دلیل دوم محوشدگي یا كم رنگ شدن رنگ فرش به علت قرار گرفتن در معرض منبع نور (نور مهتابي و نور خورشيد) مي باشد. همچنين تماس طولاني الياف نايلون با كثيفي هاي اسيدي موجب تغيير رنگ آن و تغييرات شديد ظاهر فرش مي گردد. فرسودگي دلیل دیگری است که ناشي از كم شدن تراكم خاب فرش مي باشد. رفت و آمد و كثيفي هاي ساينده موجب شكسته شدن الياف مي شوند و فرش به تدريج الياف خود را از دست مي دهد و اين موجب تغييرات مشهود در ظاهر آن خصوصاً در مناطق پر رفت و آمد (ورودي هاي ساختمان و محل هاي تقاطع در ساختمان) مي شود كه قابل احيا نمي باشد. بنابراين قبل از هر گونه اقدام به منظور شستشوي فرش بايد موارد فوق را در نظر گرفت.